Компьютер графикалық редактордың ішінде ойын іске қоса алады, жасанды интеллект адамның күнделікті қайталанатын тапсырмаларын орындауды үйреніп жатыр, ал мемлекеттік қызметтер біртіндеп цифрлық ортаға көшуде. Алғаш қарағанда, бұл оқиғалардың арасында байланыс жоқ сияқты көрінуі мүмкін. Алайда олардың әрқайсысы технологиялардың үйреншікті үдерістерді қалай өзгертіп жатқанын көрсетеді. Қазақстанда бұл өзгерістер цифрлық төлемдердің таралуынан, әлеуметтік қолдаудың жаңа тәсілдерінен және автомектептерді бақылауды автоматтандыру жоспарларынан байқалады. Сонымен бірге күнделікті міндеттерді цифрлық құралдарға неғұрлым көп тапсырған сайын, олардың қалай жұмыс істейтінін және қандай қауіп төндіруі мүмкін екенін түсіну де маңызды бола түседі.
Гонконгтың Bvio Tech компаниясы Kickstarter платформасында Violoop деп аталатын шағын құрылғысын таныстырды. Ретро монитор үлгісіндегі экраны бар бұл құрылғы компьютердегі күнделікті қайталанатын тапсырмаларды автоматтандыруға арналған. Ол HDMI және USB-C арқылы қосылады, Windows, macOS және Linux операциялық жүйелерімен үйлесімді. Пайдаланушы берген нұсқауларға сәйкес, түрлі қолданбаларда белгілі бір әрекеттерді орындай алады. Көмекші жұмыс үдерістерін талдап, құрылғы иесінің әдеттерін, мысалы, электрондық хаттарға жауап беру мәнерін ескереді. Дегенмен кез келген әрекетті орындамас бұрын арнайы батырманы басып, растау қажет. Әзірлеушілердің мәлімдеуінше, экрандағы кескіндер мен файлдар бұлтқа жіберілмейді. Алайда жасанды интеллектінің ауқымды модельдерімен жұмыс істегенде, контекст туралы мәтіндік мәлімет сыртқы қызметке берілуі мүмкін. Құрылғының ішкі жады 128 ГБ. Оны пайдалану үшін ақылы жазылым қажет емес. Қаржы жинау науқаны кезінде Violoop құрылғысын 399 долларға сатып алуға болады, ал науқан аяқталғаннан кейін бағасы 699 долларға дейін қымбаттауы мүмкін. Егер науқан сәтті өтсе, құрылғыларды жеткізу қараша айында басталады.
Бағдарламалық жасақтаманың мүмкіндіктері күнделікті қолданылатын қосымшалардың өзінде таңғалдырып жүр. Microsoft Azure компаниясының техникалық директоры Марк Руссинович GitHub платформасында DoomPaint жобасын жариялады. Ол классикалық Doom ойынын MS Paint графикалық редакторының терезесінде іске қосуға мүмкіндік береді. Бұл ретте редактор ойын графикасын өңдемейді, тек ViZDoom ойын қозғалтқышынан Windows жүйесіндегі деректер буферін алмастыру тетігі арқылы келіп түсетін кадрларды көрсетеді. Ойын секундына 35 кадр жиілігімен жұмыс істейді, ал кескін ажыратымдылығын 320 × 200-ден 640 × 480-ге дейін өзгертуге болады. Жобаның тағы бір ерекшелігі бар. Ctrl+Z пернелер тіркесімі арқылы алдыңғы кадрларға оралуға болады, ал құжатты сақтау PNG пішіміндегі скриншот жасайды. Осылайша, қарапайым графикалық редактор әйгілі ойынға арналған ерекше экранға айналады. Дегенмен ойынды өңдеу міндетін басқа бағдарлама атқарады.
Бағдарламаларға қатысты тәжірибелерден күнделікті өмірге әлдеқашан енген технологияларға көшейік. Дүниежүзілік банктің Global Findex 2025 есебіне сәйкес, Қазақстан Орталық Азияның қарастырылған төрт елі арасында халықтың қаржы қызметтеріне қолжетімділігі бойынша алдыңғы орында. Елдегі 15 жастан асқан тұрғындардың 87%-ында қаржылық шот бар, ал 85%-ы цифрлық төлемдерді пайдаланады. Салыстыру үшін, Қырғызстанда бұл көрсеткіштер тиісінше 72,3% және 67,5%, Өзбекстанда 59,7% және 49,9%, Тәжікстанда 54,5% және 49,3%. Ал смартфондардың таралу деңгейі бойынша Қырғызстан алда. Онда 15 жастан асқан тұрғындардың 89,8%-ы смартфон иеленген. Қазақстанда бұл көрсеткіш 81,1%-ды құрайды. Бұл деректер смартфонның болуы қаржылық қызметтерді белсенді пайдаланумен бірдей емес екенін көрсетеді. Адамдардың оны төлем жасау және басқа да қаржылық операцияларды орындау үшін қолдануға қаншалықты дайын екені де маңызды.
Цифрлық құралдар сатып алу ақысын төлеу тәсілдерін ғана емес, әлеуметтік қолдау көрсету жолдарын да өзгертуде. Қазақстанда әр отбасы туралы мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі мәліметтер негізінде ортақ деректер жиынтығын қалыптастыратын Отбасының цифрлық картасы жұмыс істейді. Қазір жүйеде 20,6 миллион азаматты қамтитын 6,2 миллион отбасы туралы мәлімет бар. Отбасының әлеуметтік жағдайы табыс, жұмыспен қамту, тұрғын үй жағдайы, мүлік, несие және кәсіпкерліктің болуы сияқты сегіз бағыт бойынша 59 көрсеткіш негізінде бағаланады. Бағалау нәтижесінде әр отбасыға әлеуметтік әл-ауқатының бес санатының бірі беріледі. Мәліметтер ай сайын жаңартылып отырады. Сондықтан адамның өмірлік жағдайы өзгерсе, отбасының санаты да автоматты түрде ауысуы мүмкін. Егер азамат жүйедегі мәліметтердің дұрыс көрсетілмегенін байқаса, жергілікті әлеуметтік қорғау органына немесе жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар басқармасына жүгіне алады. Ақпарат бастапқы дереккөзде түзетілгеннен кейін, жаңартылған мәліметтер жүйеге автоматты түрде түсіп, отбасының санаты қайта есептеледі.
Цифрлық құралдарды кеңінен қолдану жоспарланып отырған тағы бір сала – болашақ жүргізушілерді даярлау. Қазақстанда автомектептерді автоматты түрде тексеру мүмкіндігі қарастырылып жатыр. Тексеру оқу көліктерінің техникалық жағдайын, оларды иелену немесе жалға алу құжаттарын, сондай-ақ нұсқаушылардың біліктілігін қамтуы мүмкін. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиұлының мәліметінше, 43,7 мың адам практикалық жүргізу емтиханын тапсыру кезегін күтіп отыр, ал жыл басынан бері 474,8 мың үміткер емтиханнан өткен. Емтихан қабылдау мүмкіндігін арттыру үшін ел бойынша қосымша 86 алаң ұйымдастырылған. 2026 жылғы қазанда Алматы мен Қарағандыда жаңа автодромдар ашу жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, жасанды интеллект пен прокторинг жүйесін пайдаланып, теориялық емтиханды қашықтан тапсыру мүмкіндігі пысықталуда. Бұл тәсіл азаматтарға емтиханды онлайн тапсыруға мүмкіндік беріп, мамандандырылған халыққа қызмет көрсету орталықтарының жүктемесін азайтуға тиіс. 2027 жылғы қаңтардан бастап автомектептер хабарлама беру тәртібінен рұқсат алу тәртібіне көшіп, белгіленген талаптарға сай жұмыс істеуі керек.
Цифрлық қызметтердің көбеюі күнделікті міндеттерді жеңілдеткенімен, алаяқтарға да жаңа мүмкіндіктер ашып отыр. Енді олар музыкалық ағындық платформаларды да пайдаланады. Сарапшылардың мәліметінше, алаяқтар нейрондық желілер арқылы мыңдаған музыкалық шығарма жасап, оларды түрлі платформаларға жүктейді. Кейін боттардың көмегімен тыңдалым санын жасанды түрде арттырып, сол үшін төлем алады. Кей жағдайда бұл іске бұзылған аккаунттар да пайдаланылады. Сондықтан тыңдалған әндер тарихынан бейтаныс шығармаларды байқасаңыз, құпиясөзді ауыстырған жөн. Бұдан бөлек, жазылым ақысын төлеуде мәселе туындағаны туралы жалған хабарламалар жіберу, музыка тыңдағаны үшін ақша табуды ұсыну немесе концертке арналған жоқ билеттерді сату сияқты алаяқтық тәсілдер де таралған. Мамандар хабарлама жіберушінің мекенжайын тексеруге, күмәнді сілтемелерге өтпеуге және аккаунтқа кіру деректерін бөгде адамдарға бермеуге кеңес береді. Жасанды интеллект жасаған музыканы тыңдаудың өзі банк деректерінің қолды болғанын білдірмейді. Негізгі қауіп жалған сайттарға өтуден, жоқ қызметтер үшін ақы төлеуден және белгісіз бағдарламаларды орнатудан туындайды.
Цифрлық шешімдер қарқынды дамып жатқан тұста өткен дәуірдің технологияларына назар аудару да қызық. Вадим Мельник Facebook желісіндегі жазбасында күрделі механикалық фотоаппараттарды жасау неліктен сирек кездесетін кәсіпке айналғаны туралы ой қозғайды. Өткен ғасырдағы камераларда электрондық басқару жүйесінсіз дәл жұмыс істеуі үшін жүздеген, тіпті мыңдаған бөлшек өзара үйлесімді болуы керек еді. Автордың пікірінше, бүгінде мұндай құрылғыларды жасаудағы басты қиындық жабдықтың немесе сызбалардың жоқтығында емес, бөлшектерді қолмен дәл келтіріп, күрделі тетіктерді реттей алатын шеберлердің азаюында. Ол мысал ретінде Pentax 17 фотоаппаратын келтіреді. Автордың айтуынша, бұл камераны жасау кезінде ескі мектептің тәжірибелі мамандарының білімі қажет болған. Мұндай шеберлікті меңгеру үшін құрылғының құрылысын зерттеп, заманауи станоктарға қол жеткізу жеткіліксіз. Оған қоса, жылдар бойы тәжірибе жинап, білікті мамандардан үйрену қажет. Ұрпақтар арасындағы осындай тәжірибе сабақтастығы үзілсе, жоғалған кәсіпті қайта жаңғырту оңай болмайды.
Технологиялар күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналып, міндеттерді жылдам орындауға көмектесіп, бұрын мүмкін емес көрінген жаңа жолдарды ашып жатыр. Алайда жаңа құрылғылар мен цифрлық шешімдердің артында әлі де адамның тәжірибесі, білімі мен жауапкершілігі тұр. Кейде ескі механикалық фотоаппараттардың тарихы прогрестің өлшемі тек жаңа мүмкіндіктермен шектелмейтінін, бұрын жасалған құндылықтарды сақтай білудің де маңызды екенін еске салады.
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
