Технологиялық жаңалықтар күнделікті қолданатын құрылғылармен ғана шектелмей, білім беру, халықаралық ынтымақтастық және қауіпсіздік мәселелеріне де ықпал етіп келеді. Осы аптада өндірушілер күнделікті қолданысқа арналған жаңа құрылғыларын таныстырса, Google жасанды интеллект жүйелеріне арналған есептеу чиптерінің ғарыш кеңістігіндегі жұмысын сынауға дайындалып жатыр. Ал АҚШ-та жасанды интеллекттің ықтимал қауіптері мен оны әзірлеушілердің жауапкершілігіне қатысты пікірталас өрбіді. Қазақстан да осы технологияларды қолданудың халықаралық ережелерін талқылауға қатысып, мамандар даярлау бағытындағы нәтижелерін жариялады.
Аптаның маңызды технологиялық жаңалықтарының бірі – Алматы қаласында HONOR X9e Pro смартфонының таныстырылымы өтті. Іс-шара The Ritz-Carlton Almaty қонақүйінде ұйымдастырылып, қатысушыларға құрылғының техникалық сипаттамалары мен функционалдық мүмкіндіктері таныстырылды. Өндіруші смартфонның механикалық зақымдануға және сыртқы орта әсерлеріне төзімділігіне басымдық берген. HONOR компаниясының деректеріне сәйкес, құрылғы үш метрге дейінгі биіктіктен құлаған жағдайда зақымдануға төтеп бере алады және IP69K стандарты бойынша су мен шаңнан қорғалған. Сонымен қатар смартфонда су астында түсірілім жасауға арналған арнайы режим қарастырылған.Құрылғының негізгі техникалық ерекшеліктерінің бірі – сыйымдылығы 11 000 мА·сағ аккумулятор. Компанияның мәліметінше, пайдалану жағдайына қарай оның қуаты үш күнге дейін жетуі мүмкін. Смартфон 80 Вт қуатпен жылдам қуаттау және 27 Вт қуатпен басқа құрылғыларды қуаттау мүмкіндіктерімен жабдықталған.
108 мегапиксельді камера тұрақтандыру жүйесімен және кескіндерді өңдеуге арналған қосымша функциялармен жабдықталған. Смартфонның экраны 6,8 дюйм, ажыратымдылығы – 1.5K, ал жаңарту жиілігі 120 Гц-ке дейін жетеді. Құрылғының жұмыс өнімділігіне Qualcomm Snapdragon 6 Gen 5 платформасы жауап береді. Қазақстанда HONOR X9e Pro смартфонының сатылымы 9 қазанда басталды. Жеңілдікті ескергендегі бастапқы бағасы – 279 990 теңге. Арнайы ұсыныс аясында сатып алушыларға HONOR CHOICE Headphones Lite құлаққабы сыйға беріледі. Сонымен қатар Trade-in бағдарламасы бойынша 40 мың теңгеге дейін жеңілдік қарастырылған.
Ал Google жасанды интеллект жүйелеріне арналған есептеу қуатын ғарыш кеңістігінде пайдалануға болатынын тексеруге дайындалып жатыр. Suncatcher жобасы аясында төрт тензорлық TPU процессоры және қуаты шамамен бір киловатт күн панельдері орнатылған шағын жерсерік жасау көзделген. Әзірлеушілердің жоспары бойынша, оның есептеу өнімділігі кәдімгі деректер орталығындағы бір сервердің қуатымен шамалас болады. Жобаға Planet компаниясы да қатысады. Жерсерікті SpaceX компаниясының Falcon 9 зымыранымен ұшыру жоспарланған. Алғашқы кезеңде зерттеушілер чиптердің радиацияға төзімділігін және ғарыштағы салқындату ерекшеліктерін тексермек. Әзірге бұл – тәжірибелік жоба. Ол жердегі деректер орталықтарының дайын баламасы емес.
Жасанды интеллект жүйелерінің дамуы аясында оларды қолдануға байланысты ықтимал қауіптер де талқыланып келеді. Nvidia компаниясының бас атқарушы директоры Дженсен Хуанг 2030 жылға қарай жасанды интеллект салдарынан адамзат жойылып кетуі мүмкін деген болжамдарды негізсіз әрі орынсыз деп бағалады. Алайда сарапшылардың назары жаһандық қауіптермен ғана шектелмейді. Зерттеушілер тілдік модельдерді қауіпті материалдар әзірлеуге, биологиялық қатерлер тудыруға және адамдарды заңсыз бақылауға пайдалану мүмкіндігіне де алаңдаушылық білдіріп отыр. Осыған байланысты мұндай технологияларды теріс мақсатта қолданған жағдайда жауапкершілік кімге жүктелетіні және оларды әзірлеу мен пайдалануға қандай шектеулер енгізу қажеттігі жөніндегі мәселе де өзекті болып отыр.
АҚШ-та технология саласының өкілдері мен билік жасанды интеллектті реттеудің ықтимал жолдарын талқылап жатыр. Дональд Трамп Google, OpenAI, Anthropic, Nvidia, SpaceX және Meta компанияларының басшыларымен кездесті. Кездесу қорытындысында жүйелердің сенімділігін арттыруды, қателерді түзетуді және тәуелсіз тексерулер жүргізуді көздейтін ерікті келісімге қол қойылды. Алайда сыншылардың пікірінше, ерікті міндеттемелер заң алдындағы жауапкершілікпен тең емес. Сонымен қатар ірі модельдердің жұмысын қамтамасыз ететін деректер орталықтарының электр энергиясын тұтынуы да назар аудартып отыр. Трамп АҚШ мемлекеттік мекемелерінің ресми құжаттарында «жасанды интеллект» атауының орнына «суперинтеллект» терминін қолдануды тапсырды.
Қазақстан жасанды интеллект қауіпсіздігіне қатысты ерікті келісімдерге негізделген Вашингтон үлгісін қолдады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл тәсілді БҰҰ аясындағы халықаралық келісімге негіз ретінде пайдалануды ұсынып, Қазақстанның диалог алаңын ұсынуға дайын екенін мәлімдеді. Жасанды интеллектіні дамыту жөніндегі кеңес тиісті ұсыныстар әзірлеуі керек. Оларды 2026 жылдың желтоқсанында Майамиде өтетін G20 саммитінде таныстыру жоспарланып отыр. Әзірге сөз заңдық тұрғыдан міндетті нормалар туралы емес, ерікті келісімдерге негізделген тәсіл жөнінде болып отыр.
Сонымен қатар Қазақстан жаңа технологиялармен жұмыс істейтін мамандарды даярлау нәтижелерін де бағалап жатыр. AI-Human Skills Synergy Index 2026 рейтингінде ел 98 мемлекеттің ішінде 55-орынға тұрақтады. Зерттеу жасанды интеллектіні пайдалану дағдыларымен қатар сыни ойлау, қарым-қатынас орнату, көшбасшылық және мәселені шешу қабілеттерінің дамуын да ескереді. Есепке сәйкес, AI-Sana бағдарламасы 100 университетті қамтыған. Ал 1 200-ден астам оқытушы онлайн оқыту әдістемелері бойынша білім алып, 35 курсты әзірлеуге қатысқан. Дегенмен рейтинг Coursera платформасындағы білім алушылардың деректері мен мемлекеттердің жасанды интеллектіні енгізуге дайындығын бағалау нәтижелеріне сүйенеді. Сондықтан ол Қазақстан халқының барлығының дағдыларын толық сипаттамайды.
Технологиялық өзгерістердің барлығы бірдей жаңа жүйелерге көшуді қажет етпейді. Microsoft компаниясы Edge браузеріндегі Internet Explorer режимі кемінде 2029 жылдың соңына дейін қолжетімді болатынын растады. Бұл режим әлі де Trident қозғалтқышымен жұмыс істейтін ескі веб-қосымшаларды пайдаланатын ұйымдарға қажет. Edge браузерінің өзі Chromium негізінде жасалғанымен, арнайы режим бұрыннан қолданылып келе жатқан корпоративтік сервистермен үйлесімділікті сақтауға көмектеседі. Microsoft қолдауды толық тоқтату мерзімі туралы кемінде бір жыл бұрын ескертуге уәде берді.
Осы аптадағы жаңалықтар технологиялық дамудың бірнеше бағытын қамтыды. Бір компаниялар жасанды интеллект жүйелерінің есептеу мүмкіндіктерін ғарыш кеңістігінде сынауды жоспарласа, енді біреулері бұрыннан қолданылып келе жатқан бағдарламалық шешімдердің жұмысын қолдауды жалғастырып отыр. Сонымен қатар мемлекеттер жасанды интеллектіні қауіпсіз пайдалану жөніндегі ортақ қағидаларды әзірлеуге күш салуда. Қазақстандағы және әлемдегі технология саласындағы өзгерістер туралы алдағы материалдарымыздан оқи аласыз.
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
