Қазіргі кезеңде жаһандық экологиялық проблемаларды шешуде электр көліктерін кеңінен қолдану басты бағыттардың бірі болып отыр. Алматы қаласында шамамен 10 000 электр көлігі тіркелген, олардың орташа энергия тұтынуы 100 шақырымға 15-25 киловатт-сағат аралығында. Қалалық қоғамдық көлік саласында да электр көліктері, атап айтсақ, электроавтобустар мен троллейбустар белсенді қолданылады.
Мысалы, электроавтобустар күніне шамамен 200 шақырым жүріп, 200 киловатт-сағатқа жуық энергия тұтынады, ал троллейбустар 150 киловатт-сағатқа жуық энергия қажет етеді. Бұл көрсеткіштер қаланың көлік саласындағы энергияға деген сұраныстың өскенін айқын көрсетеді.
Алайда, қазіргі энергетикалық жүйенің негізгі базасы – көмір отынының өрті екенін ескерсек, электр көліктерінің экологиялық тиімділігі толыққанды жүзеге аспауы мүмкін. Алматыдағы ЖЭО-2 жыл сайын шамамен 2,3 миллион тонна көмір жағу арқылы электр энергиясын өндіреді. Орта есеппен, бір киловатт-сағат электр энергиясын өндіруге 0,5 кг көмір жұмсалады.
Осыдан Алматыдағы 10 000 электр көлігі жылына шамамен 40 000 тонна көмірдің күйдірілуіне тең электр энергиясын тұтынады, бұл қала атмосферасына көмір түтінінің, яғни ластанудың қосымша көлемін білдіреді. Бұл деректер электр көліктерінің экологиялық пайдасын арттыру үшін энергия өндірісінің қайнар көздерін таза және жаңартылатын көздерге көшіру қажеттілігін көрсетеді.
Сонымен бірге, электр көліктерін қуаттау жүйесінің қуаттық талаптары да энергетикалық инфрақұрылымның дамуын талап етеді. Жеңіл автокөлікті толық зарядтау шамамен 20 киловатт қуатты қажет етсе, жылдам зарядтау станцияларының қуаты 150 киловаттқа дейін жетеді. Үлкен тұрғын үй кешендерінде бірнеше автокөліктің бір уақытта зарядталуы электр желісіне ауыр жүктеме түсіріп, кей жағдайда жүйенің істен шығуына әкелуі ықтимал. Бұл тұтынушылардың электр энергиясымен үздіксіз қамтамасыз етілуін қиындатады және инфрақұрылымды жетілдіруді қажет етеді.
Қаладағы қоғамдық көліктің электр энергиясын тұтынуы да ерекше назарға алынуы тиіс. Алматыдағы 100 электроавтобус пен 200 троллейбустың күнделікті энергия тұтынуы көмір жағу көлемін арттырады, сондықтан қоғамдық көлік секторының жаңартылуы мен энергия тиімділігін арттыру да маңызды.
Бұдан бөлек, мегаполистегі электр энергиясына деген сұраныстың өсуі, оның ішінде метро және болашақ жеңіл рельсті транзит (ЖРТ) желілерінің электр энергиясын тұтынуы да энергетикалық жүйеге қосымша салмақ түсіреді. Мұның бәрі қаланың энергетикалық саясатын қайта қарап, тұрақты және экологиялық тиімді жүйелерге көшу қажеттілігін айқындайды.
Экологиялық тиімділік пен тұрақты даму мақсатында электр көліктерін кеңінен енгізу тек заманауи және таза энергия көздерін дамыту арқылы ғана мүмкін. Сонымен қатар, гибридті автокөліктерді қолдау, қоғамдық көлікті жаңғырту және электр энергиясын тұтынуды үйлестіру арқылы қаланың экологиялық ахуалын жақсарту мүмкіндігі бар.
Қорытындылай келе, Қазақстандағы, әсіресе Алматы қаласындағы электр көліктерінің саны артқан сайын энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту мен жаңартылатын энергия көздерін дамыту маңызды міндет болып табылады. Бұл тұжырымдар ұлттық энергетика және көлік салаларының тұрақты дамуына бағытталған стратегиялық шешімдердің ғылыми негізін қалыптастырады.
Тахир Такабаев, Facebook
Суреттер спикердің әлеуметтік желісінен алынды
