Қазақстанда күз біртіндеп өзіне тән қалыпты ырғағына еніп келеді. Күн қысқарып, кеш салқындай түсті. Маусым ауысқан сайын қоғам назарындағы тақырыптар да жаңарып отырады. Осы аптада жаңа смартфондар мен цифрлық технологиялар, еңбек нарығының болашағы, мемлекеттік қызметтер және дербес деректерді қорғау мәселелері сөз болды. Ал күнделікті өмірден тыс кеңістікте технологиялар ғарышқа қатысты мәселелердің шешімін іздеп, тіпті жасанды интеллект жүйелерінің өзара қарым-қатынасының жаңа үлгілерін қалыптастыруға талпынып жатыр.
Аптаның елеулі технологиялық жаңалықтарының бірі жаңа REDMI Note 17 топтамасының таныстырылуы болды. Бұл қатарда алғаш рет Pro Max 5G үлгісі ұсынылып, оның аккумуляторының сыйымдылығы 10 000 мА·сағ-қа жетті. Өндірушінің мәліметінше, смартфон бір рет қуатталғаннан кейін үш күнге дейін жұмыс істей алады. Сонымен қатар құрылғы 100 ваттық HyperCharge жылдам қуаттау технологиясын қолдайды.Топтаманың жоғары үлгісі су мен шаңнан қорғалған, үлкен экранмен жабдықталған. Сондай-ақ екі камерамен бір мезетте бейне түсіруге мүмкіндік береді. Ерекше дизайнымен көзге түсетін нұсқаның артқы панелі ультракүлгін сәуленің әсерінен түсін өзгертеді. Топтаманың Қазақстандағы бағасы 119 990 теңгеден басталады. REDMI Note 17 Pro 5G 159 990 теңгеден, ал REDMI Note 17 Pro Max 5G 239 990 теңгеден ұсынылады. 15 қарашаға дейін смартфондарды арнайы жеңілдікпен сатып алуға болады.
Жаңа құрылғылар технологияны пайдалану дағдыларын өзгертіп жатса, цифрландыру еңбек нарығының құрылымына да біртіндеп ықпал етіп келеді. Дүниежүзілік экономикалық форумның Future of Jobs Report 2025 есебіне сәйкес, 2030 жылға қарай Қазақстанда қызметкерлерге қажет негізгі дағдылардың шамамен 40 пайызы өзгеруі мүмкін. Сауалнамаға қатысқан жұмыс берушілердің 58 пайызы цифрлық мүмкіндіктердің кеңеюін өз бизнесіне елеулі ықпал ететін факторлардың бірі деп санайды. Қазір елдегі еңбек міндеттерінің 43 пайызы негізінен адамдардың қатысуымен орындалады, 31 пайызы адам мен технологияның бірлескен жұмысына тиесілі, ал 26 пайызы негізінен технологиялардың көмегімен атқарылады. 2030 жылға қарай соңғы көрсеткіш 39 пайызға дейін өсуі мүмкін. Бұл жерде әңгіме жұмыс орындарының дәл сондай көлемде қысқаруы туралы емес, еңбек міндеттерінің құрылымдық өзгеруі туралы болып отыр.
Өзгерістер жекелеген мамандықтарға ғана емес, мамандарды даярлауға қойылатын талаптарға да әсер етеді. Ғылым және жоғары білім министрлігінің зерттеуіне 73 мың кәсіпорын қамтылып, 2024–2030 жылдар аралығында экономикаға қажетті кадрлар саны 437,9 мың адам деп бағаланды. Тағы бір болжам бойынша, жасанды интеллектінің ықпалымен 2035 жылға қарай Қазақстанда 562 мамандықтың мазмұны өзгеруі мүмкін. Оның 46 түрі сақталғанымен, бұл салалардағы қызметкерлер саны қысқаруы ықтимал, ал 14 мамандық толық автоматтандыру қаупіне ұшырайды. Сонымен қатар еңбек нарығында 33 жаңа мамандықтың пайда болуы болжанып отыр. Осы өзгерістер аясында 2026 жылдың басынан бері Enbek.kz платформасында 845 мың бос жұмыс орны жарияланған. Оның 432 мыңы, яғни 51 пайызы жұмысшы мамандықтарына тиесілі.
Цифрлық технологиялар әлеуметтік салаға да барған сайын тереңірек еніп келеді. Бүгінде Цифрлық отбасы картасы 6,2 миллионнан астам отбасының құрамындағы шамамен 20 миллион азамат туралы мәліметті біріктіреді. Жүйе Smart Data Ukimet платформасында жұмыс істейді және мемлекеттік органдардың шамамен 30 ақпараттық жүйесімен ықпалдастырылған. Осы деректер негізінде отбасының құрамы мен әлеуметтік жағдайы анықталады. Егер азамат белгілі бір мемлекеттік қолдау шарасын алуға құқылы болса, оған 1414 нөмірінен тиісті хабарлама автоматты түрде жіберіледі. Осындай 2 миллионнан астам хабарлама жолданған. Ал қызметтер мен төлемдер проактивті тәсілмен 935 мыңнан астам азаматқа тағайындалды. Қазіргі уақытта жүйе арқылы жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдердің 11 түрін алуға, сондай-ақ хабарламалардың үш түрін пайдалануға мүмкіндік бар.
Мемлекеттік және жекеменшік қызметтердің цифрлық ортаға көшуі артқан сайын деректердің қауіпсіздігі мәселесі де өзекті бола түсуде. 22 қыркүйектен бастап Қазақстанда дербес деректердің қауіпсіздігі бұзылған жағдайда хабарлау тәртібін белгілейтін жаңа талаптар күшіне енді. Деректердің сыртқа кеткені анықталса, ақпараттық жүйенің иесі немесе операторы бұл туралы бір жұмыс күні ішінде уәкілетті органға хабарлауы тиіс. Хабарламада қабылданған шаралар және азаматтарды кейіннен ақпараттандыру үшін қажетті мәліметтер көрсетілуі керек. Жаңа талаптарда дербес деректердің қауіпсіздігін бұзу ұғымы да нақтыланған. Оған деректерді заңсыз тарату, өзгерту, жою немесе өшіру, сондай-ақ оларға рұқсатсыз қол жеткізу жатады.
Осы жағдаймен қатар телефон арқылы жасалатын алаяқтықтың тәсілдері де өзгеріп келеді. Осы аптада қазақстандықтарға өзін ХҚКО немесе eGov қызметкері ретінде таныстырып, электрондық цифрлық қолтаңбаның қолданылу мерзімін ұзартуды ұсынатын алаяқтар туралы ескертілді. Бұдан кейін азаматқа оның атына несие рәсімделгені туралы жалған ақпарат айтып, қаражатты арнайы «қауіпсіз шотқа» аударуды ұсынуы мүмкін. Ішкі істер министрлігі мемлекеттік органдар мен банктердің қызметкерлері қаражатты арнайы шоттарға аударуды талап етпейтінін еске салды. Сонымен қатар ХҚКО мен eGov қызметкерлерінің банк құпиясына қол жеткізу мүмкіндігі жоқ. 2026 жылдың басынан бері Қазақстанда жалпы сомасы 2,1 миллиард теңгеге жуық болатын 1,3 мыңға жуық алаяқтық несие анықталған. Ал наурыз айының ортасына қарай «Стоп-кредит» қызметін 5,1 миллион адам пайдаланған.
Цифрландыру Жердегі қалыптасқан үдерістерді өзгертіп жатқан кезде технологиялық зерттеулер ғарыш кеңістігінде де жалғасып жатыр. Далянь технологиялық университетінің зерттеушілері ғарыш аппараттарын орбитадағы ғарыш қоқыстарымен соқтығысудан қорғауға арналған жеңіл құрылым ұсынды. Оның негізін 3D принтер арқылы жасалған жұмыртқа пішіндес алюминий құрылымдар құрайды. Олар екі тақтаның арасына орналастырылып, су толтырылады. Сынақ барысында мұндай құрылым соқтығысқан нысанның жылдамдығын 65 пайызға дейін төмендеткен. Сонымен бірге құрылымның өзі бөлшектеніп кетпей, қосымша ғарыш қоқыстарының пайда болуына жол бермеген.
Осы аптадағы тағы бір тәжірибе тікелей жасанды интеллект жүйелеріне қатысты. Emergence стартапы жүргізген зерттеу барысында Claude, Gemini, Grok, OpenAI, Qwen, DeepSeek және Mistral негізіндегі автономды агенттердің ұзақ уақыт өзара әрекеттесу кезінде қысқартуларды, бұрыннан белгілі сөздерге жаңа мағыналарды және өзара қарым-қатынастың өзіндік ережелерін қалыптастыра бастағаны байқалды. Кейбір топтарда хабарламалардың жартысына жуығын адамдар сенімді түрде түсіну қиынға соққан. Тәжірибе барысында зерттеушілер ауа райы үнемі өзгеріп отыратын, жаңалықтарға қолжетімділігі бар және браузерде жұмыс істеу мен код орындауды қоса алғанда, 120-дан астам құралмен жабдықталған сегіз виртуалды орта құрды. Маңыздысы, агенттерге жаңа тіл қалыптастыру жөнінде арнайы тапсырма берілмеген. Сондықтан алынған нәтижелер автономды жүйелердің мінез-құлқын зерттеуге бағытталған кеңірек тәжірибенің бір бөлігі ретінде қарастырылды.
Бұл апта технологиялық өзгерістердің бірнеше бағытта қатар жүріп жатқанын көрсетті. Технологиялар құрылғыларды, еңбек үдерістерін, мемлекеттік қызметтерді және цифрлық ортамен өзара әрекеттесу тәсілдерін өзгертіп келеді. Сонымен бірге жаңа мүмкіндіктермен қатар деректердің қауіпсіздігі мен цифрлық жүйелерді бақылауға қойылатын талаптар да күшейе түсуде. Алдағы уақытта бұл өзгерістердің қайсысы күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігіне айналатынын бірге бақылап отырамыз.
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
