Мамыр айының соңы жаз мезгіліне біртіндеп ұласатын кезеңмен тұспа-тұс келіп отыр. Осы уақытта қалалардағы тіршілік қарқыны сәл бәсеңдеп, қоғам назарында технологиялық жаңалықтар, ғылыми зерттеулер мен цифрлық қызметтердің дамуы айрықша орын ала бастады. Апта ішінде мемлекеттік электрондық қызметтерді жетілдіру және жасанды интеллектіні түрлі салаларға енгізу бағытындағы жұмыстар қарқын алды. Сонымен қатар экология мен биологиялық қауіпсіздікке арналған ғылыми зерттеулер жалғасып, жастардың білім беру және технологиялық бастамаларға қызығушылығы арта түсті. Бұл үрдістердің барлығы елдегі цифрлық жаңғыру үдерісінің кезең-кезеңімен жүзеге асып жатқанын көрсетеді.
Аптаның маңызды оқиғаларының бірі мемлекеттік қызметтердің электрондық форматқа көшу үдерісінің жалғасуымен ерекшеленді. eGov.kz порталында жылжымайтын мүліктің техникалық паспортын рәсімдеу және оның телнұсқасын алу қызметтері жаңартылып, енді өтінім беру сәтінен бастап дайын құжатты алғанға дейінгі барлық рәсім толықтай қашықтан орындалады. «Ұлттық ақпараттық технологиялар» АҚ ұсынған мәліметке сәйкес, 2025 жылы осы қызмет түрлері бойынша берілген өтінімдердің 41 пайызы онлайн қабылданған. Ал 2021 жылы бұл көрсеткіш небәрі 22,8 пайызды құраған.
Цифрлық қызметтердің мүмкіндіктері кәсіпкерлер үшін де кеңейіп келеді. eGov Business мобильді қосымшасында жеке кәсіпкер қызметін тоқтатуға өтініш беру қызметі қолжетімді болды. Енді рәсімнің негізгі кезеңдері электрондық форматта жүзеге асырылады, ал пайдаланушылар өтінімнің қаралу барысын қосымша арқылы бақылап отыра алады. Осылайша мемлекеттік цифрлық қызметтер бизнестің өмірлік кезеңдерінің барлығын, яғни тіркеуден бастап қызметін тоқтатуға дейінгі үдерістерді қамти бастады. Жаңа қызмет арқылы салықтық рәсімдеу санатын таңдап, өтінішті электрондық цифрлық қолтаңбамен растауға болады. Өтінім қаралғаннан кейін жүйеде «Өңделді» мәртебесі көрсетіліп, бұл жеке кәсіпкер қызметінің тоқтатылғанын білдіреді.
Мемлекеттік қызметтерді жетілдірумен қатар сот жүйесін цифрландыру жұмыстары да жалғасуда. Қазіргі таңда «Сот жүйесінің цифрлық көмекшісі» сервисін енгізу жұмыстары аяқталуға жақын. Бұл жүйе азаматтық істер бойынша материалдарды талдап, талап қою құжаттарын жүйелеуге және сот тәжірибесіндегі негізгі тұстарды айқындауға мүмкіндік береді. Жоғарғы Соттың мәліметінше, пилоттық сынақ Астана қаласында, сондай-ақ Жамбыл, Қарағанды және Маңғыстау облыстарында жүргізіліп, деректерді өңдеу тиімділігінің жоғары екенін көрсетті. Жүйе миллиондаған ақпарат бірлігін өңдеуге және бір мезгілде мыңға дейінгі сұранысты орындауға қабілетті. Сонымен қатар қазақ және орыс тілдерінде жұмыс істейді.
Осы аптада зоологиялық зерттеулерде қолданылатын заманауи технологияларға арналған материалдар топтамасын жалғастырып, Қазақстан Республикасы Зоология институтының орнитология және герпетология зертханасының ғылыми қызметкері Иван Фроловпен сұхбаттастық. Ғалым қазіргі кезде құстардың көші-қон бағыттарын спутниктік таратқыштар, GPS-трекерлер және геолокаторлар арқылы бақылаудың қалай жүзеге асырылатынын түсіндірді. Бұл технологиялар құстардың қоныс аудару бағыттарын, аялдау орындарын және әртүрлі түрлердің мінез-құлық ерекшеліктерін дәл анықтауға мүмкіндік береді. Қазақстан аумағы бірнеше ірі көші-қон дәліздерінің тоғысқан жерінде орналасқандықтан, мұндай зерттеулердің маңызы ерекше. Жиналған ғылыми деректер құстар популяциясының жай-күйін бағалауға ғана емес, табиғи ортада жұқпалы аурулардың таралуымен байланысты биологиялық қауіптерді зерделеуге де негіз болады.
Апта ішінде жасанды интеллектіні өңірлік білім беру жүйесінде пайдалану және жастардың технологиялық бастамаларын қолдау мәселелері де назардан тыс қалған жоқ. Қарағанды қаласында өткен «Цифрландыру және жасанды интеллект» форумына студенттер, ақпараттық технологиялар саласының мамандары мен жас әзірлеушілер қатысты. Іс-шара барысында қатысушылар өздерінің стартап жобалары мен цифрлық шешімдерін таныстырды. Сондай-ақ жергілікті технологиялық жобаларды дамыту және цифрлық экономикаға қажетті мамандарды даярлау мәселелері талқыланды. Бұл өңірлерде жасанды интеллектіні қолданбалы бағытта дамытуға деген қызығушылықтың артып келе жатқанын аңғартады.
Технология саласындағы жаңалықтардың бірі генеративті аудио бағытындағы жаңа әзірлемемен байланысты болды. Stability AI компаниясы Stability Audio 3.0 моделін таныстырды. Жаңа жүйе ұзақтығы алты минуттан асатын музыкалық шығармаларды жасауға мүмкіндік береді және әзірлеушілерге де, кәсіби музыканттарға да арналған. Модельдердің бір бөлігі ашық қолжетімді болса, кеңейтілген мүмкіндіктері бар нұсқалары коммерциялық лицензия негізінде ұсынылады. Бұл генеративті контент индустриясының қазіргі даму бағытын айқын көрсетеді. Сонымен қатар аталған саладағы бәсекелестік күшейіп келеді. Себебі осыған ұқсас технологияларды халықаралық ірі компаниялар да дамытып жатыр, ал деректерді лицензиялау мәселесінің өзектілігі күн өткен сайын артып келеді.
Тұтынушыларға арналған технологиялық жаңалықтардың бірі Алматы қаласында таныстырылған HONOR 600 смартфондары болды. Жаңа үлгілерде жасанды интеллектінің күнделікті пайдалануға арналған мүмкіндіктеріне басымдық берілген. Атап айтқанда, фотосуреттерді өңдеу және олардың негізінде қысқа бейнероликтер әзірлеу функциялары қарастырылған. Құрылғылар жоғары ажыратымдылықтағы камералармен, сыйымдылығы ұлғайтылған аккумулятормен және жетілдірілген түсіру режимдерімен жабдықталған. Олардың қатарында түнгі түсірілім мен оптикалық үлкейту мүмкіндіктері де бар. Компания таныстырылымында бұл смартфондардың визуалды контентпен белсенді жұмыс істейтін және мобильді құрылғыны цифрлық материалдар әзірлеудің негізгі құралы ретінде пайдаланатын тұтынушыларға арналғаны атап өтілді.
Апта барысында әртүрлі ауқымдағы оқиғалар орын алғанымен, олардың барлығын біріктіретін ортақ үрдіс анық байқалады. Технологиялық шешімдер тәжірибелік жобалар шеңберінен шығып, мемлекеттік басқару, ғылым, білім беру және кәсіпкерлік салаларындағы күнделікті қызметтің ажырамас бөлігіне айналып келеді. Алдағы уақытта да осы бағыттардағы өзгерістерді назарда ұстап, технологиялық күн тәртібіндегі маңызды жаңалықтарды тұрақты түрде ұсынып отырамыз.
