Қытай орбиталық деректер орталықтарын құру бағытында жедел ілгерілеп келеді, ал Еуропада бұл бастаманың өзі әлі талқылану үстінде. Еуропалық ғарыш саясаты институтының (ESPI) жаңа талдамалық есебінде технологиялық алшақтықтың ұлғайып бара жатқаны ескертіледі.
Еуропалық ғарыш саясаты институты (ESPI) жариялаған жаңа талдамалық есепте Қытайдың орбиталық деректер орталықтарын дамытуға басымдық беруі Еуропаның бұл салада артта қалуына әкелуі мүмкін екені айтылған.
Орбиталық деректер орталықтары жасанды интеллект пен спутниктік жүйелер өндіретін орасан көлемдегі деректерді өңдеудің маңызды стратегиялық ресурсы ретінде барған сайын кеңінен қарастырылып келеді.
«Constellating Compute: China’s Domestic Policy Towards Orbital Data Centre Leadership» атты талдамалық жазбада технологиялық алшақтық айтарлықтай ұлғайған жағдайда Еуропа өзіне тиесілі ғарыштық деректерді үшінші тараптардың қызметін пайдалану арқылы өңдеуге мәжбүр болуы мүмкін екені көрсетілген. Мұндай жағдайда Еуропа орбитадағы ақпаратқа тікелей қол жеткізу мүмкіндігінен айырылу қаупіне ұшырайды.
Еуропада бұл бағытта белгілі бір қадамдар жасалып жатыр, алайда олардың ауқымы әзірге шағын.
2023 жылдан бері «Horizon Europe» бағдарламасы аясында Еуропалық одақ қаржыландырып келе жатқан ASCEND зерттеу жобасы орбиталық деректер орталықтары Еуропаның цифрлық егемендігін нығайта алады деген қорытындыға келген.
Еуропалық ғарыш агенттігі (ESA) Жерді бақылауға арналған жасанды интеллект жүйелерімен жабдықталған Φ-sat-2 спутнигін жасау кезінде британдық Open Cosmos компаниясымен де бірлесіп жұмыс істеді.
Франциялық ALATYR стартапы ғарышта роботтардың көмегімен құрастырылатын орбиталық деректер орталықтарын өндіруді жолға қою жоспарын жариялады. Соған қарамастан Қытай мен АҚШ-тағы қарқынды дамумен салыстырғанда Еуропаның бұл саладағы алшақтығы ұлғайып келеді.
Қытай ғарыштық есептеу жүйелерін ұлттық стратегиялық басымдықтардың бірі ретінде қарастырады. Осы ұстаным мемлекеттік қолдауға ие бірқатар бастамалар мен тиісті қолдау шараларының қолға алынуына негіз болды.
Бұл бағытта Қытайдың мемлекеттік China Aerospace Science and Technology Corporation (CASC) корпорациясы маңызды рөл атқарады. Ол Бейжің қаласының әкімшілігі және «Чжунгуаньцунь» ғылыми паркімен бірлесіп әзірлеген жаңа стратегиясында орбиталық деректер орталықтары тұжырымдамасын ресми түрде алғашқылардың бірі болып бекітті.
Талдамалық жазбада атап өтілгендей, Қытай бұл салада жоғарыдан төмен қарай жүзеге асырылатын мемлекеттік саясатты, жеке және мемлекеттік өнеркәсіптің мүмкіндіктерін бейімдеуді, муниципалдық және провинциялық билік органдары ұсынатын ынталандыру тетіктерін, сондай-ақ мемлекеттік емес ұйымдар мен жұмыс топтарына көрсетілетін қолдауды қатар пайдаланады.
Орбиталық шоқжұлдыздардың назар аударған алғашқы үлгілері технологияларды тәжірибеге енгізу үдерісін жеделдетті. 2025 жылғы мамырда ADAspace стартапы ұшырған Three-Body Constellation шоқжұлдызы ғарыштық есептеу жүйесінің нақты жұмыс істеп тұрған алғашқы үлгілерінің біріне айналды.
Содан бері ADAspace Шанхай Цзяо Тун университетімен бірлесіп құрған зертханасында осы орбиталық шоқжұлдыздың есептеу қуатын Жердегі роботты басқару үшін пайдаланып келеді. Бұл компания спутниктерін орбитаға шығарғаннан кейін жүргізіп жатқан бірнеше техникалық сынақтың бірі.
Nayuta Space компаниясы ALAYA аса жоғары есептеу өнімділігіне ие шоқжұлдыз жобасын таныстырды. Жоба аясында орбитаға 12 500 есептеу спутнигін шығару көзделген. Ал Shanghai Xingshu Tiansuan Space Technology Co. 2026 жылғы шілдеде өткен Дүниежүзілік жасанды интеллект конференциясында 1000-ға дейін спутникті орбитаға орналастыруды көздейтін Xingshu Plan бағдарламасын таныстырды.
China Mobile, Zhejiang Lab, Bailing Aerospace, Zhongke Tiansuan Technology және Interstellar Glory Space-Based Computing Technology (iSpace) компаниялары да өздерінің орбиталық шоқжұлдыздарын құру жоспарларын жариялады.
Қытайдың мемлекеттік CGTN телеарнасының мәліметінше, орталықтың негізгі жұмыс бағыттарына ғарыштық есептеулерге арналған чиптерді әзірлеу, жоғары өнімді есептеу құралдарын жасау және ғарыш пен Жер арасындағы бұлттық есептеу жүйелерін біріктіретін технологияларды дамыту кіреді.
CASC сонымен қатар осы саланы дамытудың бес жылдық жоспарын әзірледі. Жоспар 2026 жылғы қаңтарда мемлекеттік органдардың, соның ішінде Қытай ұлттық ғарыш басқармасының жетекшілігімен Қытай астронавтика қоғамымен бірлесіп келісілді.
CGTN таратқан ақпаратқа сәйкес, жоспар бұлттық, шеткі және терминалдық технологияларды біріктіретін, қуаты бір гигаватқа дейін жететін цифрлық ғарыш инфрақұрылымын құруды көздейді. Алайда бұл саясатқа негіз болған бастапқы құжаттар ресми түрде жарияланбаған көрінеді. Сондықтан Euronews бұл мәліметтерді өз бетінше растай алмаған.
Есеп авторлары Еуропалық одаққа орбиталық деректер орталықтарын дамытуға бағытталған ортақ саясат қалыптастыруды, инвестициялық қолдау тетіктері мен қажетті нормативтік базаны әзірлеуді ұсынады. Сонымен қатар олар 2028–2034 жылдарға арналған көпжылдық қаржылық жоспар аясында «Horizon Europe» бағдарламасының Moonshot Projects бағытына осы бастаманы негізгі жобалардың бірі ретінде енгізуді, сондай-ақ стандарттар мен цифрлық егемендік мәселелерін талқылау үшін Еуропа және басқа елдердің ғарыш саласы өкілдері қатысатын жұмыс топтарын құруды ұсынады.
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
