Digital Business басылымына берген сұхбатында Мәжіліс депутаты Азат Перуашев Қазақстандағы мобильді аударымдарға қатысты қалыптасып отырған ахуалды талдап берді. Оның айтуынша, электронды төлемдерден бас тарту үдерісі тіпті 2025 жылдың соңына дейін саудагерлерге де әсер еткен. Қаңтардың алғашқы күндерінде олардың басым бөлігі жаңа фискалдық талаптарға бейімделу үшін қолма-қол және банк карталары арқылы есеп айырысуға мүмкіндік беретін төлем терминалдарын орнатуға кіріскен.
Депутаттың дерегінше, елдің әр өңірінен мобильді аударымдардың азайып бара жатқаны жөнінде мәліметтер түсуде. Кәсіпкерлер де, тұтынушылар да қалыптасқан жаңа талаптарға біртіндеп икемделіп келеді.
Оның пікірінше, аударым көлемінің қысқаруы – айқын байқалып отырған үрдіс. Кейбір өңірлерде саудагерлердің қайтадан қолма-қол есеп айырысуға көше бастағаны тіркелуде. Сонымен қатар жаңа жылдан кейін тұтынушылық белсенділік те жоғары деңгейде емес. Жалпы бұл құбылыс мобильді аударымдарды мемлекеттік бақылауға алу мәселесі күн тәртібіне шыққан кезеңнен бері қалыптаса бастаған. «Ақ жол» фракциясы фискалдық органдар ұсынған тәсілге қарсылық білдіргенімен, түпкілікті шешім сол күйінде қабылданды. Осыған байланысты белгілі бір экономикалық шығындардың туындауы ықтимал.
Сонымен қатар, фискалдық шектеулер енгізілгеніне қарамастан, Kaspi Gold тәрізді цифрлық қаржы қызметтері әлі де сұранысқа ие.
Азат Перуашевтің пайымдауынша, қоғам қаржы технологиялары ұсынған қолайлылықтарға бейімделіп үлгерген. Сондықтан мобильді аударымдар толық жойылады деуге негіз жоқ. Керісінше, нарық жаңа жағдайға сай баламалы шешімдер табуға ұмтылады. Бұл өзгерістердің нақты сипаты жақын уақыт ішінде айқындала түседі.
Перуашевтің әріптестері не дейді?
Digital Business басылымына берген кеңейтілген сұхбатында Мәжіліс депутаты Олжас Куспеков базар саудагерлерінің мобильді аударымдарды кеңінен қолдануының және 2026 жылы терминалдарға толық көшу орнына қолма-қол есеп айырысуды таңдауының астарлы себептерін түсіндірді.
Оның айтуынша, қалыптасқан пікірлерге қарамастан, саудагерлердің терминалдардан бас тартуы комиссия мөлшеріне немесе салықтан жалтаруға тікелей байланысты емес.
Куспеков бұл мәселенің түпкі себебі ауыл шаруашылығы өнімдерінің шығу тегін құжаттандырудың әлсіздігімен байланысты екенін атап өтті. Мәселен, оңтүстік өңірде қарбыз өсірген фермер өнімін қалаға жөнелткенде, сатып алу және сату бағасын растайтын ресми құжаттарды ұсынбайды. Соның салдарынан салықтық есепке қатысты деректер де болмайды. Мұндай өнім нарыққа түскен кезде оған қатысты нақты талаптар мен құжаттардың болмауы есеп жүйесінде көлеңкелі айналымның қалыптасуына әкеледі. Осындай жағдайда тауарды ресми түрде өткізу күрделене түседі. Сондықтан саудагерлер көбіне өнімді қолма-қол ақшаға немесе мобильді аударым арқылы сатуға мәжбүр болады. Нәтижесінде көлеңкелі экономикалық айналым ұлғаяды. Осы тұрғыдан алғанда, бақылау шаралары тек сауда орындарында емес, ең алдымен өндіріс кезеңінен бастап жүйелі түрде жүргізілуі тиіс.
