2026 жылы жасанды интеллект технологияларының жаппай енгізілуі жад ресурстарына деген сұранысты бұрынғыдан бірнеше есе арттырды. Соның салдарынан жад нарығы технологиялық экожүйедегі ең осал әрі стратегиялық маңызы жоғары сегментке айналды.Инфрақұрылымдық нысандардың жаппай салынуы, деректерді өңдеу орталықтарына басымдық берілуі және жетекші зауыттардың өндірістік қуатының қайта бағдарлануы сұраныс пен ұсыныс арасындағы тепе-теңдікті бұзды. Қалыптасқан тапшылық цифрлық экожүйеге елеулі салмақ түсіріп, жаңа өнімдердің нарыққа шығу мерзіміне, өндірушілер мен серіктестер арасындағы келісімдерге, сондай-ақ бөлшек саудадағы баға саясатына тікелей ықпал етті.
2026 жылғы 5 ақпанда Valve компаниясы жад тапшылығына байланысты Steam Machines құрылғыларының сатылымға шығу мерзімін кейінге қалдыруға мәжбүр екенін ресми түрде хабарлады. Бұл — бір ғана өнімге қатысты шешім емес, бүкіл саланы қамтыған жүйелі дағдарыстың айқын белгісі. Бұған дейін мұндай ақпарат тек қауесет пен бейресми дереккөздер арқылы таралатын болса, енді ірі корпорацияның өзі ашық мәлімдеме жасап отыр.
Samsung компаниясының басшылығы 2026 жылдың соңына дейін барлық өндірістік қуат жасанды интеллект жобаларына толықтай бағытталғанын мәлімдеді. Басқаша айтқанда, компания ресурстары түгелдей бір арнаға жұмылдырылып, өзге сегменттерге қайта бөлу мүмкіндігі уақытша шектелген.
Ал Micron мен SK Hynix басшылығы жад нарығындағы ахуал 2028 жылға дейін түбегейлі өзгермейді деген тұжырымға келіп отыр. Өндірістік қуат толық пайдаланылғанына қарамастан, тапшылықты жедел еңсеруге негіз болатын нақты шешім әзірге табылған жоқ.
Жад чиптерін өндіретін үш ірі корпорацияның ортақ пайымдауынша, алдағы екі жыл технологиялық индустрия үшін аса күрделі кезең болмақ. Сарапшылар бұл жағдайды адамзат өркениетінің уақытша ресурстық шектеу жағдайына бейімделуі ретінде сипаттайды.
Қытайлық өндірушілер жаһандық нарықта өз брендін қалыптастыруға ерекше мән береді. Олар үшін технологиялық артықшылықтан гөрі атаудың танымал болуы маңыздырақ. Бұл — ұзақмерзімді маркетингтік стратегияның бір бөлігі.
Мұндай ұстаным өнімдерді ірі өндірушілерге арналған сегменттен гөрі тікелей тұтынушыға бағытталған бөлшек сауда нарығында жоғары табыспен өткізуге мүмкіндік береді. RGB-жарықтандыру секілді қосымша сипаттамалар арқылы маржа көлемі де ұлғаяды. Осыған байланысты алдағы уақытта дүкен сөрелерінде Hiksemi, Hikvision, Lexar, Netac, Asgard, Gloway, Kingbank, Fanxiang, Move Speed, Dahua, Colorful, Kingspec, Goldenfir секілді брендтер жиі кездесетін болады. Алайда әзірге бұл атауларға деген тұтынушылар сенімі төмен деңгейде қалып отыр.
Деректерді өңдеу орталықтарының қарқынды дамуы ұзақ мерзімге созылмайтыны белгілі. Белгілі бір кезеңнен кейін бұл нарықта қанығу байқалып, жад чиптеріне деген сұраныс күрт төмендеуі ықтимал. Мұндай жағдайда деректер орталықтарында қолданылған жад құрылғылары жаппай бөлшек нарыққа шығарылып, ұсыныстың күрт артуына алып келеді.
Бұл өз кезегінде ірі корпорациялардың қаржылық көрсеткіштеріне кері әсер етіп, табыстың айтарлықтай төмендеуіне себеп болуы мүмкін. Осы тәуекелді терең түсінген өндірушілер өндіріс көлемін ұлғайтуға аса сақтықпен қарайды, ал жаңа желілерге құйылатын ірі инвестициялар қатаң есеппен жүзеге асырылуда.
Жад өндіретін жаңа зауыттар: мүмкіндік пен шектеу
Қытай мен АҚШ арасындағы технологиялық бәсекелестік аясында қабылданған «CHIPS Act» заңы чип өндірісін Қытайдан АҚШ аумағына көшіруді көздейді. Осы бағдарлама шеңберінде 2022 жылдан бастап бірқатар ірі өндірістік нысандардың құрылысы басталды. Солардың бірі — Micron компаниясы салып жатқан, 2027 жылы іске қосылуы жоспарланған «Boise Fab 6» кешені.
2025 жылы жасанды интеллект қажеттіліктеріне арналған тағы үш ірі зауыттың құрылысы қолға алынды. Олар 2028–2029 жылдары пайдалануға беріледі деп күтілуде. Алайда бұл жобалар қарапайым тұтынушылар сегментіндегі тапшылықты жоюға қауқарсыз.
Сондықтан 2027 жылдың соңына дейін жад тапшылығының толық шешілуі екіталай. АҚШ-та 3000 деректерді өңдеу орталығын салу жоспары
2030 жылға дейін АҚШ аумағында жасанды интеллектіге арналған 3000 деректерді өңдеу орталығын салу жоспарланып отыр. Бұл ауқымды бастама жад нарығындағы тапшылықтың кемінде 2030 жылға дейін сақталатынын аңғартады. Өйткені қолда бар өндірістік ресурстар мұндай сұранысты толық өтеуге жеткіліксіз.
Ұқсас нысандар Қытайда, Сауд Арабиясында, Малайзияда, Жапонияда және Францияда да салынып жатыр. Ашық дереккөздердегі мәліметтер толық болмаса да, бұл үдеріс 2030 жылдан кейін де ескі инфрақұрылымды жаңарту аясында жалғасуы ықтимал екенін көрсетеді.
Энергетикалық шектеулер және инфрақұрылымдық түйткілдер
Жоспарланған деректер орталықтарының толық іске қосылуы үшін шамамен 50 атом электр станциясының қуатына тең энергия қажет. Ал қазіргі жағдайда АҚШ-та мұндай көлемдегі электр қуатын өндіру мүмкіндігі шектеулі. Бұған қоса, осындай ауқымдағы энергия тұтыну айтарлықтай жылу бөлуімен қатар жүреді, оны тарату үшін мол су ресурсы қажет.
Соның салдарынан өндірілген жабдықтарды орналастыру мәселесі туындап, ірі корпорациялар дайын өнімді сақтайтын қоймаларды ұлғайтуға мәжбүр болуы мүмкін. Бұл — жаһандық деңгейдегі күрделі инфрақұрылымдық мәселе, оған әзірге нақты шешім табылған жоқ.
Егер инвесторлар бұл тығырықтың ұзаққа созылатынын байқаса, қаржы нарығында сенім дағдарысы басталып, инвестициялық белсенділік күрт төмендеуі ықтимал.
Жасанды интеллект жауаптарының дәлдігі мәселесі
Жасанды интеллектінің басты әлсіз тұстарының бірі — қате жауап беру ықтималдығы. Тілдік модельдер «ең ықтимал нұсқа» қағидатына сүйенеді, яғни бірнеше мүмкін жауаптың ішінен ең жиі кездесетінін таңдайды.
Мәселен, «Microsoft Activision Blizzard компаниясын қанша қаржыға сатып алды?» деген сауалға ЖИ жиі «68,7 млрд доллар» деп жауап береді. Ал нақты келісім сомасы — 75,4 млрд доллар. Мұндай дәлсіздіктер сирек емес.
Қазіргі кезеңде бұл ұсақ кемшілік ретінде қабылдануы мүмкін. Алайда қаржы айналымы кеңейіп, жауаптардың негізінде нақты шешімдер қабылдана бастағанда, әрбір қате мәлімет ірі шығын мен құқықтық дауларға ұласуы ықтимал.
Инвесторлар және ЖИдің күмәнді болашағы
Жасанды интеллект нарығындағы негізгі табыс ірі корпорациялар есебінен қалыптасады. Алайда дәл осы сегментте технологиялық шешімдер бұрыннан бар және олар басқару жүйесіне терең ендірілген. Жаңа модельдер ұсынған мүмкіндіктердің басым бөлігі нақты артықшылық бере алмай отыр. Орта және шағын бизнес үшін де басты өлшем — тиімділік. Нарықта арзанырақ балама шешімдер жеткілікті.
Ал қарапайым тұтынушылар бұрын тегін болған қызметтер үшін ақы төлеуге асығар емес. Сондықтан жаппай коммерцияландыру моделі әзірге өз тиімділігін дәлелдей алған жоқ.
2026 жылдың басындағы жағдай бойынша, жасанды интеллект қызметтерінің өзін-өзі толық ақтайтын тұрақты экономикалық үлгісі қалыптаспаған. Осы себепті инвесторлар қаржыландыруды қысқартып, тек нақты тапсырыс берушілерге арналған жобалармен шектелуі мүмкін.
Пандемияның аяқталу мерзімі жөніндегі ықтимал жағдаяттар
Қазіргі жағдай табысқа деген ұмтылыс пен жоғары шығын, сондай-ақ технологияның тиімділігі толық дәлелденбеуі арасындағы күрделі қайшылық арқылы айқындалады.
Инвесторлар бұл бағыттан үмітін үзсе, 2000-жылдар басындағы «дотком дағдарысына» ұқсас құбылыс қайталануы мүмкін. Мұндай жағдайда 2027 жылы нарық тұрақтанып, жад өнімдерінің бағасы төмендеп, ұсыныс молаяды.
Ал екінші сценарий бойынша, деректерді өңдеу орталықтарының құрылысы толық аяқталмайынша, яғни кемінде 2030 жылға дейін жад тапшылығы сақталады. Егер жасанды интеллектіні табысты қолданудың жаңа бағыттары табылса, бұл үдеріс одан әрі жалғасып, қазіргі пандемия ұзақмерзімді сипатқа ие болуы ықтимал.
Overclokers
