2026 жылғы 20 сәуірден бастап Қазақстанда биометриялық сәйкестендіру жүргізудің жаңа қағидалары қолданысқа енгізілді. Бұл құжат 2026 жылғы 3 сәуірде Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің қаулысымен бекітілген. Қағидалар екінші деңгейлі банктерге, жекелеген банк операцияларын жүзеге асыратын ұйымдарға, сондай-ақ микроқаржы ұйымдарына таралады.
Жаңа талаптардың негізгі мақсаты – клиенттерге қашықтан қызмет көрсету қауіпсіздігін арттыру, алаяқтық тәуекелдерін төмендету және қаржы секторында биометриялық технологияларды қолданудың бірыңғай стандарттарын қалыптастыру.
Биометриялық сәйкестендіру қалай жүргізіледі?
Қағидаларға сәйкес, тұлғаны бет бейнесі арқылы растау бірнеше міндетті кезеңнен тұрады:
клиенттің өзекті бет бейнесін алу;
оның сәйкестендіру деректерін тіркеу;
эталондық бейнені алу;
ағымдағы бейнені эталонмен салыстыру.
Клиенттің фотосуреті немесе бейнеағыны арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы мобильді құрылғыдан не компьютерден алынады.
Қауіпсіздік шаралары күшейтілді
Жаңа қағидаларда жүйені алдау және жалған әрекеттердің алдын алу мәселесіне айрықша назар аударылған. Бағдарламалық қамтамасыз ету келесі талаптарды қамтамасыз етуге тиіс:
өз тұтастығын бақылау;
бағдарламаның жасанды ортада жұмыс істеуін тексеру;
құрылғыдағы кіріктірілген камераны алмастырудан қорғау.
Сонымен қатар клиенттің нақты қатысуын растау үшін жүйе бейненің шынайылығын тексеруге міндетті. Пайдаланушыға визуалды әрекет талап ететін кемінде үш белгі немесе нұсқау беріледі. Мәселен, басын бұру, көзін жыпылықтату немесе кадрдағы бет қалпын өзгерту сияқты әрекеттер сұралуы мүмкін.
Егер жүйе берілген нұсқаулардың кемінде біреуіне сәйкессіздік анықтаса, рәсім қайта басталады. Үш рет сәтсіз әрекет тіркелген жағдайда тексеру нәтижесі теріс деп танылады.
Электрондық құжаттар мен цифрлық қолтаңба
Әрбір кезеңнің қорытындысы бойынша, яғни бейненің шынайылығын тексеру және салыстыру нәтижелері негізінде электрондық құжаттар қалыптастырылады. Бұл құжаттарда:
тексеру нәтижелері;
клиенттің сәйкестендіру деректері;
рәсімнің күні мен уақыты;
қаржы ұйымының деректемелері;
бейнелер мен техникалық мәліметтер көрсетіледі.
Аталған құжаттар міндетті түрде биометриялық аутентификация провайдерінің электрондық цифрлық қолтаңбасымен куәландырылады және қызметке тапсырыс беруші тарапта сақталады.
Эталондық бейне қайдан алынады
Салыстыру үшін эталондық бейне келесі дереккөздерден алынуы мүмкін:
мемлекеттік бейнелер дерекқоры.
Бұл тәсіл қаржы ұйымдарына клиенттің кеңсеге жеке келуінсіз-ақ тұлғасын қашықтан растауға мүмкіндік береді.
Деректердің қорғалуы және құпиялылық
Банк немесе провайдер инфрақұрылымынан тыс берілетін барлық деректер арналары міндетті түрде криптографиялық қорғау тәсілдерімен қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл талап дербес мәліметтердің құпия сақталуын қамтамасыз етуге және ақпараттың бұрмалануына жол бермеуге бағытталған.
Жаңа қағидалардың енгізілуі Қазақстандағы цифрлық қаржылық қызметтердің одан әрі дамуына жол ашады. Клиенттер үшін бұл – шот ашу, несие рәсімдеу және өзге де қызметтерді онлайн форматта ыңғайлы алу мүмкіндігі. Ал нарық үшін – алаяқтық схемалардың азаюы, провайдерлерге қойылатын бірыңғай талаптардың қалыптасуы және қашықтан қызмет көрсетуге деген сенімнің артуы.
Сонымен қатар жаңа қағидалардың күшіне енуімен бұрын биометриялық сәйкестендіруді реттеген нормалар өз күшін жойды. Осылайша Қазақстан қаржы саласында тұлғаны растаудың заманауи әрі технологиялық тұрғыдан жетілдірілген моделіне көшіп отыр.
