Қазақстанда цифрлық активтер нарығын дамытуға бағытталған жүйелі шаралар кезең-кезеңімен жүзеге асырылып келеді. Бұл ретте әлемдік үрдістер ескеріліп, елдің экономикалық және құқықтық ерекшеліктеріне сәйкес келетін реттеу тетіктері қалыптастырылуда. Осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі биыл шілде айында Мемлекет басшысының «Қазақстан Республикасында цифрлық активтер индустриясын ынталандыру және дамыту жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қоюы болды.
Құжат цифрлық активтер индустриясын дамытуға қолайлы орта қалыптастыруды, саланың инвестициялық тартымдылығын арттыруды, нарық қатысушыларының қауіпсіздігін қамтамасыз етуді және цифрлық активтердің заманауи әрі бәсекеге қабілетті экожүйесін құруды көздейді.
Қазір Қазақстанда цифрлық активтердің реттелетін нарығы қалыптасып, оның негізгі инфрақұрылымы жасақталуда. Ел жекелеген пилоттық жобалардан біртіндеп толыққанды нарықтық инфрақұрылымға және лицензия негізінде жүзеге асырылатын қызмет түрлеріне көшіп келеді.
2025 жылы реттеушілік құмсалғыш іске қосылды. Қазіргі уақытта оның аясында 14 бағыт бойынша 34 жоба жүзеге асырылуда. Олардың қатарында стейблкоиндер, токенизация, криптобиржалар, кастодиандық қызметтер және криптофиаттық сервистер бар.
2026 жылғы 1 мамырдан бастап Қазақстанда өңірдегі цифрлық активтер нарығын реттеуге арналған алғашқы кешенді ұлттық модель қолданысқа енгізілді. Нарық инфрақұрылымы да қатар дамып келеді. Мәселен, Қазақстан қор биржасы KASE цифрлық қаржы активтері платформасының және цифрлық активтер саудасы платформасының операторы мәртебесін алды.
Жаңа қаржы құралдарына инвесторлардың қызығушылығы да артып отыр. 2026 жылдың алғашқы жартысында биткоин фьючерсіне негізделген ETF құралдары бойынша жалпы сомасы 20,5 млрд теңгені құрайтын 34 мың мәміле жасалды. Бұдан бөлек, үш криптоактивке арналған жаңа ETF құралдары бойынша 1 млрд теңгеге 650 мәміле тіркелді.
Лицензияланған операторлар сегменті де қалыптасып келеді. Қазір Қазақстанда қамтамасыз етілмеген цифрлық активтерді айырбастау қызметін көрсететін үш лицензияланған оператор жұмыс істейді. Олардың алғашқы екі айдағы айналымы шамамен 2 млрд теңгені құрады. Тағы бес компания лицензия алу рәсімінен өтіп жатыр.
Сонымен қатар цифрлық активтерді сақтау инфрақұрылымы құрылып, оларды есеп айырысуда пайдалану мүмкіндіктері кеңейіп келеді. Қазірдің өзінде криптокарталар, крипто-QR және криптоэквайринг сияқты шешімдер қолданысқа енгізілді.
Осылайша, салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде Қазақстанда цифрлық активтердің реттелетін нарығына қажетті негізгі инфрақұрылым қалыптасты. Сала эксперименттер мен пилоттық жобалар кезеңінен біртіндеп жүйелі модельге ауысып келеді. Бұл модельде реттеу тетіктері, инфрақұрылым және нақты нарықтық сервистер қатар дамуда.
Реттелетін криптобиржалар сегментіндегі өсім де айрықша назар аудартады. 2022 жылы АХҚО және қаржы реттеушілерімен бірлесіп криптобиржалардың қызметін реттеуге арналған пилоттық жоба іске қосылған болатын. Кейін осы тәжірибенің негізінде АХҚО аумағында криптобиржаларды лицензиялау мен олардың қызметін жүргізуге арналған толыққанды орта қалыптасты.
Нәтижесінде реттелетін криптонарықтағы сауда айналымы 2023 жылғы 320 млн АҚШ долларынан 2025 жылы 10,58 млрд долларға дейін өсті. Ал биылғы алғашқы жартыжылдықта транзакциялар көлемі 5,5 млрд долларға жетті. Осы кезеңде реттелетін нарықтың көлемі шамамен 30 есеге артқан.
Клиенттер саны да едәуір көбейді. 2023 жылы олардың саны 53 мың болса, қазір 270 мың адамға жетіп, 400 пайызға артты. Бұл көрсеткіш клиенттердің реттелетін нарыққа деген қызығушылығының өскенін көрсетеді.
Қазір АХҚО аумағында цифрлық активтерге қатысты қызмет көрсететін 35 провайдер жұмыс істейді. Олардың арасында 11 цифрлық активтер биржасы бар. Бұл қатарға әлемдегі ірі платформалардың бірі саналатын Binance пен Bybit те кіреді. Сонымен бірге 16 инвестициялық қызмет көрсетуші және 8 төлем ұйымы жұмыс істейді. Олардың үшеуі стейблкоин шығарады.
Қазақстанда реттеушілік орта мен қажетті инфрақұрылым қалыптасуымен қатар цифрлық активтер мен Web3 технологияларын дамытуға атсалысатын компаниялар мен мамандардың саны да артып келеді.
Елде Web3 жобаларын дамытуға арналған толыққанды экожүйе қалыптасуда. Оның құрамына мамандар даярлау, командалар құру, технологиялық стартаптарды қолдау және олардың халықаралық нарыққа шығуына жағдай жасау бағыттары кіреді.
Осы бағыттағы маңызды бастамалардың бірі елде Solana экожүйесінің іске қосылуы болды. Solana экожүйесімен бір жыл бойы жүргізілген бірлескен жұмыс нәтижесінде 8 мыңнан астам адам оқудан өтті. Олардың шамамен 2 мыңы сертификат алды. Сертификат иеленген түлектердің әрбір бесіншісі мемлекеттік орган өкілі болып отыр. Оқу бағдарламаларында блокчейн негіздері, Solana платформасында әзірлеу, практикалық тапсырмалар және командаларды халықаралық хакатондарға дайындау бағыттары қамтылған.
Технологиялық кәсіпкерлікті қолдау саласында да нақты нәтижелер бар. Қазақстандық 57 стартап жалпы сомасы 121 млн теңге болатын грантқа ие болды. Сонымен қатар Қазақстан халықаралық әзірлеушілер қауымдастығындағы позициясын нығайтып, Solana-ның жаһандық хакатондарына берілген өтінімдер саны бойынша әлемдегі үздік он елдің қатарына кірді.
Хакатон – әзірлеушілер, дизайнерлер және өзге де сала мамандарының қысқа мерзім ішінде, әдетте бірнеше күннен бір аптаға дейін, заманауи технологияларға негізделген жобаның жұмыс прототипін әзірлеуге бағытталған командалық сайысы.
Мысалы, Cypherpunk хакатонында Қазақстан өтінімдер саны бойынша 135 елдің арасында жетінші орын алды. Елден 249 өтінім берілді. Ал Frontier хакатонында Қазақстан 165 елдің ішінде сегізінші орынға жайғасып, 362 өтінім ұсынды.
Бұл көрсеткіштер қазақстандық мамандар мен кәсіпкерлердің халықаралық Web3 экожүйесіне араласу деңгейінің артып келе жатқанын көрсетеді. Қазақстан ТМД мен Орталық Азия елдерінің арасында Solana-ның ресми өкілдігі бар жалғыз мемлекет болып отыр. Елдегі экожүйе жұмысы негізінен үш бағытқа шоғырланған. Олар мамандар даярлау, стартаптарды қолдау және Қазақстанның жаһандық блокчейн қауымдастығындағы орнын нығайту.
Осының нәтижесінде Қазақстанда білім беру, технологиялық кәсіпкерлік, халықаралық ынтымақтастық және реттелетін қаржы құралдарын бір арнаға тоғыстыратын Web3 экожүйесі қалыптасып келеді.
Цифрлық активтер саласының дамуы Қазақстанда біртіндеп тек қаржы немесе технология бағытымен шектелмейтін кең ауқымды үдеріске айналып отыр. Реттеу жүйесі, инфрақұрылым, кадр даярлау, кәсіпкерлік және жаңа қаржы құралдары өзара сабақтасып дамуда. Бұл үрдіс саланы одан әрі кеңейтуге және Қазақстанның цифрлық активтер мен Web3 технологияларын дамытуға арналған өңірлік алаң ретіндегі рөлін күшейтуге негіз қалыптастырады.
Дереккөз: ranking.kz
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
