Экономиканы цифрландыру жөніндегі Мемлекет басшысының тапсырмаларын іске асыру аясында «Электрондық қаржы орталығы» акционерлік қоғамы (Qarjy Digital) Ұлттық тауарлар каталогын ауқымды жаңғыртудан өткізді. Бұл жоба Қазақстан Республикасындағы тауар айналымын ашық әрі жүйелі бақылауға арналған инфрақұрылымды қалыптастырудағы маңызды қадамдардың біріне айналды.
Жаңғыртудың қазіргі кезеңіндегі басты нәтижелердің бірі — Ұлттық тауарлар каталогы деректер қорының айтарлықтай кеңеюі. Бұрын 1,3 миллион атауды қамтыған база бүгінде 15 миллион номенклатуралық позицияға дейін ұлғайды. Енді нарықтағы әрбір тауарға бірегей он үш таңбалы сәйкестендіргішпен белгіленетін цифрлық паспорт беріледі:
NTIN — тауарларды сату және айналымға шығару үшін,
KZTIN — мемлекеттік сатып алулар жүйесінде қолдану үшін.
Ұлттық тауарлар каталогының бірыңғай экожүйесін қалыптастыру кеден органдары, салық қызметі және мемлекеттік сатып алу жүйесі арасындағы деректердің бұрыннан қалыптасқан бытыраңқылығын жоюға мүмкіндік берді. Бірыңғай жіктеу жүйесі тауар қозғалысын толық бақылауға жол ашады. Яғни өнім өндірілген немесе елге импортталған сәттен бастап, соңғы тұтынушыға берілетін фискалды түбіртекке дейінгі бүкіл тізбек бір жүйеде қадағаланады. Мұндай тәсіл есеп жүргізудегі қателіктерді азайтып, тауар сипаттамаларын бұрмалау әрекеттерінің алдын алуға жағдай жасайды.
Жаңартылған Ұлттық тауарлар каталогының негізгі ерекшелігі — жасанды интеллектке негізделген каскадтық модельдің енгізілуі. Машиналық оқыту алгоритмдері деректерді автоматты түрде тексеріп, қате немесе қайталанатын жазбаларды анықтап, жүйеден тазартады. Интеллектуалды жіктеу жүйесінің арқасында тауарларды халықаралық стандарттармен — Өнімдер, жұмыстар және қызметтер жіктеуіші (ОКТРУ), Сыртқы экономикалық қызметтің тауар номенклатурасы (ТН ВЭД) және өзге де анықтамалықтармен сәйкестендіру бірнеше минут ішінде жүзеге асады. Сонымен қатар тану дәлдігі сексен пайыздан асады.
Ұлттық тауарлар каталогының Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің ақпараттық жүйелерімен біріктірілуі — соның ішінде электрондық шот-фактуралар жүйесімен және мемлекеттік сатып алулар порталымен ықпалдасуы — мемлекет пен бизнес үшін жаңа мүмкіндіктерге жол ашады.
Бизнес қауымдастығы үшін бұл әкімшілік рәсімдердің азаюын, экспорттық және импорттық операциялардың жеделдеуін, сондай-ақ іскерлік үдерістердің болжамдылығының артуын білдіреді.
Ал мемлекет үшін бұл контрафактілік өнімдерге қарсы күресті күшейтуге, баға қалыптасуын нақты уақыт режимінде бақылауға және экономиканың ашықтығын арттыруға мүмкіндік береді.
2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап NTIN немесе XTIN кодтарын қолдану электрондық шот-фактураларды рәсімдеу кезінде, ілеспе жүкқұжаттарды толтырғанда, сондай-ақ Мемлекеттік сатып алудың бірыңғай порталындағы құжаттарда — жүкқұжаттар мен қабылдау-тапсыру актілерінде міндетті талапқа айналады. Жүйеге көшу үдерісінің бірқалыпты жүзеге асуын қамтамасыз ету мақсатында уақытша XTIN кодтарын пайдалану механизмі қарастырылған. Бұл жаңашылдық енгізу кезеңінде сауда операцияларының тоқтап қалуына жол бермейді.
Жаңартылған Ұлттық тауарлар каталогы — Қазақстанның цифрлық әрі ашық экономикасының берік негізі. Бұл жүйе тауар бағасын жасанды түрде өзгертуге, өнім сипаттамаларын бұрмалауға және есеп жүргізудегі дәлсіздіктерге жол бермейтін тиімді цифрлық орта қалыптастыруға бағытталған.
