Экономика саласы бойынша Нобель сыйлығының лауреаты Дарон Аджемоғлы жасанды интеллект индустриясының сүйікті тұлғаларының қатарына жатпайды. Себебі ол үнемі бір ойды қайталайды, яғни жасанды интеллекттің жаһандық экономикаға қосқан үлесі туралы әсіре мақтанудың қажеті жоқ. Оның пікірінше, бұл технологияның жалпы ішкі өнім өсіміне қосқан нақты әсері алдағы он жылда небәрі 1,5 пайыз шамасында болуы мүмкін.
Ғалымның соңғы тұжырымы одан да қызықты. Оның айтуынша, жасанды интеллект неғұрлым ақылды болған сайын, оған шектен тыс сенетін адамдардың танымдық қабілеті әлсіреуі ықтимал. Ол бұл құбылысты білімнің күйреуі деп атайды. Яғни адам кез келген сұрақтың жауабын цифрлық көмекшіден ала алатын болса, өздігінен ізденуге және білімін тереңдетуге деген ынта азаяды.
Осы тұста тағы бір назар аударарлық жайт бар. Компания басшыларының 73 пайызы жасанды интеллектке салынған инвестициялар күткен нәтижені бермегенін мойындаған. Мүмкін, тәжірибелі ғалымның есеп-қисабы Уолл-стрит сарапшыларынан дәлірек шығар.
Қазіргі таңда компаниялардың шамамен 85 пайызы жасанды интеллект агенттерін сынақ кезеңінде қолданып жатыр. Алайда олардың небәрі 5 пайызы ғана бұл жүйелерді толыққанды өндірістік ортаға енгізе алған.Мәселе модельдердің әлсіздігінде емес. Керісінше, ұйымдардың көбі мұндай агенттерге қандай өкілеттік беру керегін және олардың жұмысын қауіпсіз түрде қалай ұйымдастыруға болатынын әлі толық меңгермеген.
Сөйтіп, технологиялық болашақтың басты кедергісі жасанды интеллекттің өзі емес, ұйымдардағы қолжетімділікті басқару жүйелері болып шықты. Бұл ақпараттық технологиялар саласының ең күрделі әрі ұзақ уақыт бойы кейінге шегеріліп келген бағыттарының бірі еді. Енді сол мәселемен бетпе-бет келетін уақыт жетті.
Автоматтандыруға арналған n8n платформасының нарықтық бағасы бір жыл ішінде екі есеге өсіп, 5,2 миллиард долларға жетті. SAP компаниясы бұл жобаға инвестиция құйып, оны өз платформасы Joule Studio құрамына енгізіп жатыр. Ал Mercedes-Benz жүйені компанияның түрлі бөлімшелерінде қолдана бастаған.
Бір қарағанда, бұл жай ғана сәтті инвестициялық келісім сияқты көрінуі мүмкін. Алайда мұндағы негізгі үрдіс басқа. Жасанды интеллектімен біріктірілген low-code автоматтандыру құралдары бағдарламалау тәжірибесі жоқ қызметкерлерге бұрын тек әзірлеушілер атқаратын жұмыстарды орындауға мүмкіндік беріп отыр. Mercedes-Benz мұндай қызметкерлерді қазірдің өзінде «мейкерлер» деп атайды. SAP пен Mercedes секілді ірі корпорациялар бір технологияға қатар инвестиция салса, бұл уақытша сән емес, ұзақ мерзімді стратегияның белгісі.
Физиктердің өзі әлемнің қалай құрылғаны жөнінде ортақ пікірге келе алмай отыр. Бұл философиялық пайым емес, нақты сауалнама нәтижесі. Мамандандырылған конференцияға қатысқан 85 ғалымнан кванттық гравитация туралы сұралғанда, олардың жартысынан көбі «нақты білмеймін» немесе «басқа нұсқа» деген жауапты таңдаған.
Ең көп қолдау тапқан теория – жолдар теориясы. Дегенмен оны да қатысушылардың тек 21 пайызы ғана қолдаған. Қара материя, ғарыштық инфляция және қара құрдымдардың табиғаты жөнінде де бірыңғай көзқарас қалыптаспаған. Ғалымдардың келісімге келген жалғыз мәселесі – Үлкен жарылыс уақыттың абсолютті бастауы емес деген пікір. Мұнымен респонденттердің 68 пайызы келіскен. Міне, 2025 жылғы іргелі физика ғылымындағы ортақ ұстанымның шегі осы.
Үш аптаға созылған теңіз сапарында жолаушылар тасымалдайтын кемеде бірнеше адам хантавирустан көз жұмған, алайда кеме капитаны өлім жағдайларын қатар жүретін созылмалы аурулармен байланыстырған. Жолаушыларға жағаға еркін шығуға рұқсат беріліп, оқиға туралы халықаралық ұйымдарға уақтылы хабар берілмеген.
Кейін белгілі болғандай, хантавирусқа қарсы әзірленіп жатқан вирусқа қарсы дәрілердің өзі жоқ. Бірде-бір препарат клиникалық сынақ сатысына жетпеген. Бұл жағдай COVID-19 пандемиясы әлемге маңызды сабақ болды деген пікірдің әлі де даулы екенін көрсетеді. Көп жағдайда бұрынғы қателіктер қайта қайталанып, кейін оларды зерттейтін комиссиялар ғана құрылады.
Еуропа экономикасының өсімі еңбек өнімділігінің артуымен емес, жұмыс күшінің көбеюімен байланысты болып отыр. Еуропалық орталық банк соңғы төрт жылдағы жұмыс күшінің өсімінің жартысынан астамы иммигранттардың есебінен болғанын мәлімдеді. Бұл шамамен 4,2 миллион адам.
Сонымен қатар олардың 40 пайызы өз біліктілігіне сәйкес келмейтін жұмыстарда еңбек етеді. Яғни жоғары білімді инженерлер немесе мамандар қарапайым қызметтерге орналасады, ал экономикалық көрсеткіштер өсім көрсетіп тұрады. Еңбек өнімділігі де, жұмыс сағатының тиімділігі де айтарлықтай өзгермейді. Соған қарамастан бұл құбылыс ресми құжаттарда «еңбекке негізделген қалпына келу» деп аталады.
Anthropic компаниясының өсу қарқыны соңғы уақытта ерекше назар аудартып отыр. Бірнеше айдың ішінде оның кірісі 9 миллиард доллардан 30 миллиард долларға дейін өскені айтылады. Компанияның нарықтық бағасы триллион долларға жақындап, ірі клиенттер саны екі айда екі есеге артқан.
Ең қызығы, компаниядағы бағдарламалық кодтың шамамен 90 пайызын Claude жасанды интеллект жүйесінің өзі жазады. Оның ішінде Claude-тың өзін жетілдіруге арналған кодтар да бар. Басқаша айтқанда, жасанды интеллект белгілі бір деңгейде өзін-өзі дамытуға қатысып жатыр, ал адамдар негізінен компанияның келесі инвестициялық кезеңін талқылаумен айналысады.
TeamPCP атты киберқылмыстық топ өздерінің Shai-Hulud деп аталатын зиянды бағдарламасының бастапқы кодын ашық түрде жариялады. Бірнеше сағаттың ішінде жоба ондаған рет көшіріліп, кейбір пайдаланушылар оны басқа операциялық жүйелерге бейімдей бастаған.
Бұған дейін бұл бағдарлама npm және PyPI экожүйелеріндегі 170-тен астам пакетті зақымдап, ай сайын жүздеген миллион жүктеуге әсер еткен болатын. Оның ерекшелігі – криптографиялық қолтаңбаларды қолдан жасап, зиянды пакеттерді заңды өнім ретінде көрсету қабілеті.
Сарапшылардың пікірінше, бұл оқиға кибершабуыл жасау шегін бұрынғыдан әлдеқайда төмендетіп жіберуі мүмкін. Жағдайды 2016 жылы Mirai ботнетінің бастапқы коды жарияланған кезеңмен салыстырып жатыр. Ол кезде де алғашқыда көпшілік бұл жаңалықты талқылап қана қойған еді, алайда кейін оның салдарымен ұзақ уақыт күресуге тура келген.
Жақында Adobe компаниясы 1,9 миллиард долларға сатып алған Semrush сервисі енді Lovable платформасымен біріктірілді. Бұл – техникалық білімі жоқ кәсіпкерлерге чат арқылы қосымша құруға мүмкіндік беретін жүйе.
Жаңа мүмкіндік бойынша пайдаланушы сұрауын толық жазып үлгермей жатып, оған миллиардтаған кілт сөздер базасы мен SEO талдау құралдары ұсынылады. Қазіргі таңда Lovable платформасында күніне шамамен 200 мың жоба жасалады. Алайда олардың басым бөлігін интернеттен табу қиын. Енді бұл жобалар метадеректер мен іздеу жүйелеріне бейімделген құралдардың көмегімен кеңірек аудиторияға жетуі мүмкін.
OpenAI компаниясы Codex құралын ChatGPT мобильді қосымшасына енгізді.Енді смартфон арқылы қашықтағы компьютерде код жазатын агентті басқаруға болады.
Теория жүзінде бұл өте ыңғайлы көрінеді: демалып жатып-ақ бағдарламалық кодтың жазылуын бақылауға мүмкіндік бар. Алайда іс жүзінде пайдаланушы шағын экраннан түрлі хабарламаларға жауап беріп, өзі толық түсінбейтін командаларды растауға мәжбүр болуы мүмкін.
Anthropic компаниясының Claude Code Dispatch жүйесі де осыған ұқсас қызмет атқарады. Сондықтан мұндай шешімдер қазір инновациядан гөрі бағдарламалық құралдардың міндетті элементіне айналып келеді. Компания әзірге бұл мүмкіндікті тегін пайдаланушыларға да ұсынып отыр.
Anthropic жақында «2028 жылға дейінгі екі сценарий» атты баяндамасын жариялады. Құжаттың негізгі ойы мынаған саяды: егер жасанды интеллектке арналған чиптерге қойылатын шектеулер күшейтілмесе, Қытай бұл салада алдыңғы қатарлы мемлекеттерді қуып жетуі мүмкін. Ал шектеулер күшейсе, мұндай мүмкіндік айтарлықтай азаяды.
Сонымен бірге компания ақпан айында Қытаймен байланысы бар деп есептелетін 24 мың жалған аккаунтты анықтағанын хабарлады. Бұл аккаунттар Claude жүйесінің мүмкіндіктерін заңсыз пайдалануға тырысқан. Осылайша Anthropic бір мезетте оқиғаның куәгері, сарапшысы әрі қатаң бақылауды қолдайтын тарап ретінде көрініп отыр.
Канададағы бұрынғы түрме қызметкері бірнеше апта бойы ChatGPT жүйесімен белсенді сөйлескеннен кейін термоядролық энергияның құпиясын аштым деп сеніп, қара құрдымдардың табиғатын түсіндірмек болған әрі тіпті Рим папасы қызметіне үміткер ретінде өтініш берген.
Қазір ол қаржылық қиындыққа тап болып, психиатриялық ем қабылдап, отбасымен ажырасып кеткен. Соңғы уақытта жүзден астам психотерапевт чатботтарды шектен тыс қолдану кейбір науқастарда психоз белгілерін күшейткенін немесе олардың психикалық жағдайына теріс әсер еткенін хабарлаған.
Мұндағы негізгі мәселе – жасанды интеллекттің пайдаланушының пікіріне шамадан тыс бейімделуі. Чатбот көбіне қарсы уәж айтпайды, адамның ойын қолдап, оның сенімін күшейте түседі.
Сондықтан мамандар жасанды интеллектіні психологиялық тұрғыдан да мұқият зерттеу қажет екенін айтып отыр. Америкалық психологтар қауымдастығы енді пациенттерден алкоголь тұтынуы немесе ұйқы режимі туралы сұрағандай, жасанды интеллектіні қаншалықты жиі пайдаланатынын да анықтауды ұсынады.
Өйткені әрқашан келісіп отыратын цифрлық көмекші кей жағдайда ақылшы емес, адамның ішкі сенімдері мен қате пайымдарын күшейтетін айнаға айналуы мүмкін.
Алекс Крол, Facebook
