Қазіргі цифрлық кеңістікте әлеуметтік желілер тек коммуникация құралы ғана емес, деректерді басқару мен ақпараттық ықпал етудің негізгі тетігіне айналып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, Еуропада бастау алған Eurosky жобасы әлеуметтік медиа архитектурасын қайта пайымдауға бағытталған маңызды қадам ретінде бағалануы мүмкін. Аталған бастама ірі технологиялық корпорациялармен бәсекелесу мақсатында әлеуметтік желілердің дербес экожүйесін қалыптастыруды көздейді.
Нидерландта негізделген бұл жоба еуропалық пайдаланушыларға халықаралық IT-компаниялардың өнімдеріне балама болатын отандық цифрлық ортаны ұсынуға бағытталған. Оның басты ерекшелігі – деректер қауіпсіздігі мен пайдаланушы егемендігін алдыңғы қатарға қоюында. Бұл – қазіргі ақпараттық қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі.
Еуропада әлеуметтік желілерге арналған жаңа инфрақұрылымдық платформа ресми түрде іске қосылды. Жоба пайдаланушыларға өз деректерін толық бақылауға мүмкіндік беруді мақсат етеді және Meta мен X секілді алпауыт платформалармен бәсекеге түсуді көздейді. Осы арқылы цифрлық тәуелсіздік пен дербестік ұғымдары жаңа мазмұнға ие болуда.
Платформаның іске қосылуы Брюссель мен әлеуметтік желілер нарығында үстемдік етіп отырған америкалық технологиялық компаниялар арасындағы шиеленістің күшеюі аясында жүзеге асты. Meta және өзге де сервистер интерфейс шешімдері арқылы пайдаланушы назарын ұзақ уақыт ұстап тұруға бағытталғаны үшін жиі сынға ұшырайды. Мұндай тәсілдердің тәуелділік тудыру қаупі ғылыми және қоғамдық дискурста кеңінен талқыланып келеді.
Өткен жылдың желтоқсан айында X платформасы ашықтық талаптарын бұзғаны үшін Еуропалық комиссия тарихындағы ең ірі айыппұлдардың біріне тартылды. Бұл жағдай реттеуші институттардың цифрлық платформалар қызметіне бақылауды күшейтіп отырғанын көрсетеді.
Осы кезеңде Grok жасанды интеллект чат-ботының рұқсатсыз дипфейк сипатындағы бейнелерді генерациялауы қоғамда алаңдаушылық тудырды. Нәтижесінде елуге жуық еуропалық парламент мүшесі Еуропалық комиссия алдында еуропалық әлеуметтік желілерді жедел түрде қалыптастыру қажеттігін көтерді. Бұл бастама цифрлық қауіпсіздік пен этикалық жауапкершілік мәселелерінің өзектілігін айқындай түседі.
Нидерландтан бастау алған Eurosky жобасы дәстүрлі түсініктегі әлеуметтік желі емес. Ол пайдаланушыларға бірыңғай цифрлық сәйкестік ұсына отырып, деректердің еуропалық серверлерде сақталуын және Еуроодақ заңнамасына сәйкес өңделуін қамтамасыз етеді. Осы арқылы пайдаланушы деректеріне толық бақылау орнату мүмкіндігі беріледі.
Аталған цифрлық сәйкестік негізінде қолданушылар AT протоколына қосыла алады. Бұл протокол Bluesky платформасының өзегін құрайды және түрлі қосымшалар арасында өзара байланыс орнатуға жағдай жасайды. Мұндай тәсіл децентрализденген әлеуметтік медиа моделінің дамуына негіз болады.
Eurosky жобасының тең құрылтайшысы, Flashes.app қосымшасының бас директоры Себастьян Фогельзанг ірі технологиялық компаниялар әлеуметтік желілердің бастапқы әлеуметтік мазмұнын әлсіреткенін атап өтеді. Оның пікірінше, қазіргі негізгі міндет – әлеуметтік медианың шынайы әлеуметтік мәнін қайта қалпына келтіру.
Цифрлық сәйкестік немесе жеке деректер сервері ретінде сипатталатын жүйе пайдаланушының барлық жарияланымдарын, профилін және байланыс желісін біріктіретін орталықтандырылған кеңістік қызметін атқарады. Бұл модель ақпаратты басқарудың жаңа қағидаттарын ұсынады.
Себастьян Фогельзангтың пайымдауынша, әлеуметтік желілер саласында инновациялық экожүйе қалыптасқан жағдайда ғана Meta, X, Alphabet Inc. және ByteDance секілді ірі корпорациялардың үстемдігіне балама ұсынуға болады. Бұл пікір қазіргі медианарықтағы құрылымдық өзгерістердің қажеттілігін көрсетеді.
Қазіргі кезеңде Eurosky жобасы ішінара Bluesky платформасының базалық инфрақұрылымына сүйенеді. Әсіресе контентті модерациялау үдерісінде осы жүйенің мүмкіндіктері пайдаланылуда.Сонымен қатар жоба толық дербестікке көшуге бағытталған ұзақмерзімді стратегия әзірлеп отыр. Бұл жоспар еуропалық әзірлеушілерге лицензиялау мүмкіндігі бар ортақ контентті модерациялау жүйесін құруды қамтиды. Осылайша, Eurosky бастамасы әлеуметтік желілердің жаңа, неғұрлым ашық әрі пайдаланушыға бағдарланған моделін қалыптастыруға негіз қалайды.
