Қала мен ауыл тұрғындарының цифрлық мүмкіндіктеріндегі айырмашылықты азайту – кез келген мемлекет үшін стратегиялық маңызы бар міндеттердің бірі. Осы мақсатқа жету үшін дамыған және дамушы елдер ауылдық аумақтарда интернет инфрақұрылымын жүйелі түрде дамытып, кеңжолақты байланыс желілерін кезең-кезеңімен кеңейтіп келеді.
2022 жылдың қорытындысы бойынша әлемде қалалық жерлерде интернетке қолжетімділік деңгейі 82%-ды құрады. Яғни қала тұрғындарының басым бөлігі жаһандық желіні пайдалану мүмкіндігіне ие болған. Ал ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш небәрі 46%-ға жетті. Мұндай айырмашылық қала мен ауыл арасындағы цифрлық алшақтықтың әлі де айтарлықтай екенін көрсетеді. Арадағы айырма 36 пайыздық тармақты құрап, көрсеткіштердің арақатынасы 1,8 деңгейінде қалыптасты. Дегенмен соңғы үш жылда бұл алшақтық біршама қысқарғаны байқалады.
Ең жоғары нәтижелер Еуропа өңірінде тіркелген. Мұнда қала мен ауыл арасындағы интернетке қолжетімділік айырмасы іс жүзінде жойылған, көрсеткіштердің арақатынасы 1,1-ді құрайды. Өзге өңірлерде жағдай салыстырмалы түрде күрделірек болғанымен, оң өзгерістер байқалады. Мәселен, Африкада 2022 жылы қала тұрғындарының 64%-ы интернетті пайдаланса, ауылдық жерлерде бұл көрсеткіш 23% болды. Көрсеткіштердің арақатынасы 2,8-ге тең. Бұл қолайсыз деңгей саналғанымен, 2019 жылмен салыстырғанда айтарлықтай жақсарған, өйткені сол кезеңде аталған көрсеткіш 4-ке дейін жеткен еді. Ал Азия-Тынық мұхиты өңірінде арақатынас 1,8-ді құрады. Үш жыл бұрын бұл көрсеткіш 2,4 болған.
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымына (ЭЫДҰ) мүше, тиісті деректері қолжетімді елдердің тәжірибесін талдау интернетке қолжетімділік деңгейі де, қала мен ауыл арасындағы цифрлық теңгерім де Корея, Люксембург, Дания, Испания, Бельгия және Польшада жоғары екенін көрсетеді.
Осы көрсеткіштер бойынша Қазақстанды дамыған мемлекеттермен салыстыру орынды. Біріншіден, бағалау барысында үздік тәжірибелерге сүйенудің маңызы зор. Екіншіден, Қазақстанның да бұл бағыттағы нәтижелері жоғары деңгейде. Республикада қалалық жерлерде интернетке қолжетімділік 94,7%-ды, ауылдық жерлерде 94%-ды құрайды. Бұл көрсеткіштердің өзі жоғары деңгейде ғана емес, сонымен бірге қала мен ауыл арасындағы айырмашылықтың іс жүзінде жоқ екенін аңғартады.
Ауылдық жерлердегі интернетке қолжетімділік деңгейі бойынша Қазақстан Бельгия, Польша, Германия, Жапония, Венгрия, Франция секілді бірқатар дамыған мемлекеттерді, сондай-ақ Орталық Азия мен Еуразиялық экономикалық одақ елдерінің басым бөлігін басып озады. Бұл жөніндегі егжей-тегжейлі мәліметтер инфографикада ұсынылған.
Сонымен қатар ауылдық аумақтарды интернетпен қамту деңгейі бойынша Қазақстаннан жоғары тұрған мемлекеттердің аумағы әлдеқайда шағын. Ел аумағының көлемі мен жер бедерінің ерекшелігі интернет инфрақұрылымын дамытуға тікелей ықпал етеді. Мемлекеттің аумағы неғұрлым кең болса, байланыс желілерін толық қамтуға соғұрлым көп ресурс пен күш-жігер қажет. Мысалы, Қазақстанның жер аумағы Кореядан 27 еседен астам, Люксембургтен 1053 есе, Даниядан 63 есе, Испаниядан 5 есе, Швейцариядан 66 есе үлкен. Осындай ауқымды айырмашылық пен табиғи-географиялық жағдайлардың сан алуандығына қарамастан, Қазақстан интернетке қолжетімділік көрсеткіші бойынша аталған мемлекеттерден айтарлықтай кейін қалған жоқ.
Қазақстандағы цифрлық алшақтықты қысқарту ісіне ауыл тұрғындарының үлесінің жоғары болуы да әсер етеді. Республика халқының 42%-дан астамы ауылдық жерлерде тұрады. Салыстырмалы түрде алғанда, Кореяда ауыл тұрғындарының үлесі 18,6%-ды, Люксембургте 8,6%-ды, Данияда 11,9%-ды, Испанияда 19,2%-ды, Швейцарияда 26,1%-ды құрайды.
Осылайша, Қазақстан интернетке қолжетімділік көрсеткіштері бойынша әлемнің жетекші мемлекеттерімен деңгейлес болғанымен, республика аумағын интернетпен толық қамту көптеген елге қарағанда әлдеқайда күрделі міндет болып қала береді. Еуропаның дамыған мемлекеттерімен салыстырғанда Қазақстанда елді мекендердің бір-бірінен алыс орналасуы жабдықтарды жеткізу жұмыстарын едәуір қиындатады.Ал халық тығыздығының төмендігі мен кейбір өңірлердегі қыратты жер бедері байланыс мұнараларын көбірек орнатуды талап етеді.
Ел аумағының барлық бөлігіне талшықты-оптикалық байланыс желілерін тарту едәуір қаржыны қажет етеді. Сондықтан көптеген жағдайда радиорелелік байланыс желілері пайдаланылады. Бұл технологияда байланыс мұнаралары бір-бірін тікелей көру аймағында орналастырылуы тиіс. Кейбір шалғай өңірлерде сигналды қайта қабылдайтын станциялар орнатылатын орындарда жол да, электр желісі де болмайды. Мұндай жағдайда жалғыз техникалық шешім ретінде спутниктік байланыс қолданылады. Оның өткізу мүмкіндігі шектеулі болғандықтан, негізінен дауыс байланысын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Соған қарамастан тиімді инженерлік шешімдердің арқасында Қазақстан тұрғындары интернетті елдің басым бөлігінде, қалада да, ауылда да пайдалана алады.
Мұндай жоғары нәтижелер ұялы байланыс операторларының жүйелі әрі тиімді жұмысының жемісі саналады. Қазақстанды интернетпен кең көлемде қамтуда «250+» жобасының маңызы ерекше болды. Бұл бастама телекоммуникация саласындағы халықаралық қауымдастық тарапынан жоғары бағаланды. Мәселен, 2022 жылы GSMA халықаралық ұйымы «250+» жобасын мемлекет пен байланыс операторларының цифрлық теңсіздікті азайту бағытындағы табысты ынтымақтастығының үздік үлгілерінің бірі ретінде атады.
Дереккөз: Ranking.kz
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
