Кембридж университетінің философы Том Макклелланд адамзаттың жасанды интеллекттің шынайы санасы бар-жоғын дәлелдейтін теориялық базасы мен құралдары жоқ екенін айтты. Сол себепті ЖИ-ге моральдық мәртебе беру мәселесі де әлі шешілмеген. Ғалымның пікірінше, қазіргі кезде машиналардың ойлау қабілеті бар-жоғы жайлы пікірталас тек ойдан шығарылған болжам, ал ең дұрыс көзқарас – агностицизм, яғни ғылыми дәлелдер алынғанша бұл сұраққа жауап жоқ.
Макклелланд саналы тәжірибе туралы пікірталастарда екі негізгі бағытты айқындайды. Бірінші көзқарас бойынша сана – белгілі бір құрылым немесе бағдарлама тәрізді. Яғни, егер оны цифрлық жүйеде қайта жасау мүмкін болса, жасанды жүйе де ойлай алады деп есептеледі. Ал екінші топ сана тек тірі организмнің биологиялық құрылымымен тығыз байланысты деп санайды, сондықтан кез келген цифрлық нұсқа тек сырттай имитация болып қалады. Ғалым бұл екі көзқарасты да сенімге негізделген тұжырым деп сипаттайды, өйткені оны дәлелдейтін нақты ғылыми деректер әлі қолжетімді емес.
Ғалымның айтуынша, бұл мәселе терең философиялық мәнге ие, өйткені біз әлі күнге дейін сананың қалай туатынын және қалай жұмыс істейтінін толық түсінбей отырмыз. Сондықтан жасанды интеллекттің шын мәнінде саналы екенін дәл анықтайтын сенімді әдіс әзірге жоқ.
Саналы тәжірибе субъектінің этикалық мәнге ие болуын сезімталдық арқылы анықтайды. Яғни, адам немесе жүйе тек жағымды немесе жағымсыз сезімдерді бастан кешірген жағдайда ғана моральдық тұрғыдан маңызды болып саналады. Егер машинаның санасы осындай сезімталдықсыз болса, ол бейтарап болып, ешқандай моральдық салдарға ие болмайды
«Мысалы, жолды өздігінен көре алатын автокөліктер – үлкен жетістік. Дегенмен, этикалық тұрғыдан бұл көп нәрсені өзгертпейді. Ал егер машина мақсатқа жеткенде эмоция сезіне бастаса, мәселе мүлде өзгереді», – дейді Макклелланд.
Ақпаратты өңдей алатын және шешім қабылдай алатын жүйелер міндетті түрде саналы емес. Тіпті ЖИ автономия мен өзін-өзі тану деңгейіне жетсе де, егер онда сезімталдық тәжірибе болмаса, ол әлі этикалық тұрғыдан бейтарап күйде қалады.
Философ технологиялық толқудың жасанды саналы интеллектке деген қызығушылығын абайсыз артып жіберудің қауіпті екенін ескертеді. Ол бұл жағдай ресурстарды нақты этикалық мәселелерден аластатып, адамдардың машиналарға эмоционалды байланыс жасап, шешім қабылдауына әкелуі мүмкін деп атап өтті.
Макклелландтың қорытындысы: қазіргі кезде біз ЖИ-дің шын мәнінде саналы екенін біле алмаймыз, және мүмкін, ешқашан білмейміз. Ғалым бұл жағдайда тек ғылыми күдік пен агностицизмді ұстану дұрыс деп санайды.
