Алдағы жылдары Қазақстанның еңбек нарығында жұмысшыларға қойылатын талаптар айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Дүниежүзілік экономикалық форумның (WEF) Future of Jobs Report 2025 есебіне сәйкес, 2030 жылға қарай Қазақстанда қызметкерлерге қажет негізгі дағдылардың шамамен 40%-ы өзгереді. Бұл әлемдік орташа көрсеткіштен 39% сәл жоғары.
Қарастырылған 55 экономиканың небәрі 12-сінде өзгеріске ұшырайтын дағдылардың үлесі бұдан жоғары болады деп болжанып отыр. Мұндай өзгерістердің ең жоғары үлесі Мысыр мен Зимбабведе 48%-дан, Колумбия, Португалия және Түркияда 44%-дан болады деп күтіледі. Қазақстандағы 40% көрсеткіш Сауд Арабиясы мен Мексикамен бір деңгейде. Салыстыру үшін, Өзбекстанда негізгі дағдылардың 36%-ы, АҚШ-та 35%-ы, Германия мен Жапонияда 34%-ы, Қытай, Франция және Ұлыбританияда 33%-ы өзгереді деп болжанған. Қарастырылған елдер арасындағы ең төмен көрсеткіш Данияда тіркеліп, 28%-ды құрайды.
WEF жұмысшыларға қойылатын талаптардың өзгеруін технологиялардың дамуымен, экономикалық және демографиялық өзгерістермен, геоэкономикалық бөлшектенумен және жасыл экономикаға көшу үдерісімен байланыстырады. Ал Қазақстан бойынша сауалнамаға қатысқан жұмыс берушілердің 58%-ы цифрлық технологияларға қолжетімділіктің кеңеюін 2030 жылға қарай бизнесіне елеулі ықпал ететін негізгі факторлардың бірі деп есептейді. Сонымен қатар сауалнамаға қатысқан компаниялардың оннан жетеуі қажетті дағдылардың жетіспеушілігін бизнесті өзгертуге кедергі келтіретін басты факторлардың бірі ретінде атаған.
Алдағы бес жылда Қазақстандағы еңбек міндеттерін орындауда технологиялардың рөлі айтарлықтай артады. WEF сауалнамасына қатысқан жұмыс берушілердің бағалауынша, қазір жұмыс міндеттерінің 43%-ын негізінен адамдар орындайды, 31%-ы адам мен технологияның бірлескен жұмысына тиесілі, ал қалған 26%-ы негізінен технологиялардың көмегімен атқарылады.
2030 жылға қарай бұл арақатынас едәуір өзгеруі мүмкін. Негізінен адам орындайтын жұмыс міндеттерінің үлесі бірден 14 пайыздық тармаққа азайып, 29%-ға дейін төмендейді. Ал технологиялардың көмегімен орындалатын міндеттердің үлесі, керісінше, 13 пайыздық тармаққа өсіп, 39%-ға жетеді. Адам мен технологияның бірлескен жұмысына тиесілі міндеттердің үлесі айтарлықтай өзгермейді. Қазір бұл көрсеткіш 31% болса, 2030 жылы 32%-ды құрауы мүмкін.
Осылайша, 2030 жылға қарай Қазақстандағы әрбір он жұмыс міндетінің төртеуіне жуығын негізінен технологиялар орындауы мүмкін. Әлем бойынша технологиялардың көмегімен орындалатын міндеттердің үлесі орта есеппен 22%-дан 34%-ға дейін өседі деп болжанған. Негізінен адам орындайтын міндеттердің үлесі 48%-дан 33%-ға дейін төмендеп, адам мен технология бірлесіп атқаратын міндеттердің үлесі 30%-дан 33%-ға дейін ұлғаяды. Бұл ретте WEF аталған көрсеткіштер жұмыс орындарының санына емес, орындалатын міндеттердің үлесіне қатысты екенін атап өтеді.
Қазақстанның ішкі зерттеулері де демографиялық өзгерістер, цифрландыру және жасанды интеллект елдің еңбек нарығына қазірдің өзінде елеулі ықпал етіп отырғанын және бұл әсердің алдағы уақытта да жалғасатынын көрсетеді. Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің 73 мың кәсіпорынды қамтыған зерттеуіне сәйкес, 2024–2030 жылдары ел экономикасына 437,9 мың маман қажет болады. Оның 55%-ы техникалық және кәсіптік білімі немесе микробіліктілігі бар мамандарға тиесілі болса, қалған 45%-ы жоғары білімді кадрларға деген сұраныстан тұрады.
Quacquarelli Symonds ұйымымен бірлесіп жүргізілген, жасанды интеллектінің еңбек нарығы мен кадр даярлауға ықпалын бағалаған тағы бір зерттеу Қазақстандағы автоматтандыру әлеуеті 53%-ға, ал жасанды интеллектінің көмегімен еңбек өнімділігін арттыру мүмкіндігі 70%-ға жететінін көрсетті. Жасанды интеллектіні басымдыққа алатын экономика жағдайында біліктілікті арттыру қарқыны үш есеге дейін жеделдеуі мүмкін. Басым салаларда еңбек өнімділігінің 14%-ға артуымен қатар жасанды интеллектіні қолданудан алынатын қосымша ықпал жалпы ішкі өнім көлемін 80 млрд АҚШ долларына дейін ұлғайтуы мүмкін деп бағаланады.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректеріне сәйкес, жасанды интеллектінің еңбек нарығындағы кәсіптік құрылымға ықпалы нәтижесінде 2035 жылға қарай Қазақстандағы 562 кәсіптің мазмұны өзгереді. Яғни бұл кәсіптерде міндеттерді орындау тәсілдері жаңарады. Тағы 46 кәсіп сақталғанымен, олардағы қызметкерлер саны қысқаруы мүмкін. 14 кәсіп жойылып кету қаупінде тұр, себебі олардың міндеттерін жасанды интеллект толық автоматтандыруы ықтимал. Сонымен бірге еңбек нарығында 33 жаңа кәсіп пайда болады деп күтіледі.
Анықтама ретінде айта кетсек, 2026 жылдың басынан бері Enbek.kz еңбек биржасында 845 мың бос жұмыс орны жарияланған. Оның 432 мыңы немесе 51%-ы жұмысшы мамандықтарға тиесілі. Жалпы Қазақстандағы жұмыс күші 9,8 млн адамды құрайды. Оның ішінде 9,4 млн адам жұмыспен қамтылған. Жұмыспен қамтылғандардың 50%-ы немесе 4,7 млн-ы техникалық және кәсіптік білім алған, 44%-ы немесе 4,1 млн-ы жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білімі бар, ал 6%-ы немесе 0,6 млн-ы орта біліммен шектеледі.
Еңбек нарығындағы талаптардың өзгеруіне байланысты білім беру жүйесін бейімдеу қажеттігін Қазақстан Үкіметі де атап өтіп отыр. Премьер-министр Олжас Бектеновтің айтуынша, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев әр экономикалық салаға заманауи технологияларды қолдану арқылы еңбек өнімділігін арттыра алатын жаңа буын мамандары қажет екенін үнемі атап келеді. Бұл ретте жұмысшы мамандықтарға ерекше назар аудару қажет. Статистика да осы сұранысты көрсетеді. Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бағалауынша, 2035 жылға дейін ел экономикасына жұмыстан шығатын қызметкерлердің орнын толтыруды және жаңа сұранысты қоса алғанда, жалпы 2,9 млн маман қажет болады. Оның 1,8 миллионы немесе 62%-ы жұмысшы мамандықтарға тиесілі.
Дереккөз: ranking.kz
Қосымша материалдар мен сараптамалық шолуларды біздің Telegram арнамыздан оқуға болады.
