Құрылтай сайлауы қарсаңында Қазақстанда жалған ақпарат таратудың бірнеше тәсілі анықталды. Дезинформацияға қарсы күрес жөніндегі JAQ.OrtCom орталығы сайлау науқаны қарсаңында арандатушылық сипаттағы материалдар мен жалған мәліметтердің, соның ішінде жасанды интеллект көмегімен жасалған контенттің таралуы күшейгенін хабарлады. Бұл туралы DKNews.kz хабарлады.
Орталықтың мәліметінше, сайлау науқаны кезеңінде осындай жарияланымдардың шамамен 15 сериясы анықталған. Олардың алдын алу және теріске шығару мақсатында 44 түсіндірме және теріске шығару материалы әзірленді.
Жалған ақпарат қалай таралады?
JAQ.OrtCom ақпараттық ықпал ету тәсілдерінің жүйелі түрде қолданылып отырғанын мәлімдеді.
Орталықтың сипаттамасына сәйкес, мұндай ақпарат тарату тізбегі бірнеше кезеңнен тұруы мүмкін:
– алдымен арандатушылық сипаттағы ақпараттық себеп жасалады;
– кейін бұл хабарлама анонимді платформаларда жарияланады;
– жарияланымды бір мезетте боттар желісі тарата бастайды;
– бір мазмұн әртүрлі платформаларда қайталанып жарияланады;
– осылайша қоғамда бұл мәселеге жаппай қызығушылық танытылып жатқандай әсер қалыптасады.
Орталық үйлестірілген ақпараттық науқанның белгілерінің бірі ретінде мазмұны мен көрнекі безендірілуі бірдей жарияланымдардың бір уақытта таралуын атайды.
Telegram мен боттар желісі негізгі арналарға айналған
JAQ.OrtCom мәліметінше, мұндай контент көбіне анонимді Telegram арналары, әлеуметтік желілердегі қауымдастықтар және өзара байланысқан бот-аккаунттар желісі арқылы таралады.
Орталықтың мәлімдеуінше, жекелеген жағдайларда шетелден үйлестіріліп жүргізілген ақпараттық белсенділіктің белгілері де анықталған.
Мұндай ақпараттық науқандар көбіне қоғам үшін маңызы жоғары әрі сезімтал тақырыптарға бағытталады:
– сайлау және сайлау үдерісі;
– сыртқы саясат;
– әлеуметтік-экономикалық жағдай.
Дәл осы тақырыптар көпшіліктің назарын тез аударып, эмоциялық реакция туғызуы мүмкін.
Жалған бейнематериалдар жасау үшін жасанды интеллект қолданылып жатыр
Орталық жасанды интеллект көмегімен жасалған контенттің таралуын да жекелеген қауіп ретінде атап отыр.
Олардың қатарында шынайы көрінетін, бірақ қолдан жасалған аудио, фото және бейнематериалдар, яғни дипфейктер бар.
Мұндай материалдарды әзірлеу кезінде танымал адамдардың, шетелдік атақтылардың және мемлекеттік органдар өкілдерінің бейнесі пайдаланылуы мүмкін.
JAQ.OrtCom мұндай технологиялар мемлекеттік институттар мен лауазымды тұлғалардың беделіне нұқсан келтіру, билік органдарына деген сенімді төмендету және қоғамда шиеленіс туғызу мақсатында қолданылуы мүмкін деп санайды.
200-ден астам парақша мен ресурс анықталған
Орталық сайлау науқаны кезінде анықталған ақпараттық белсенділіктің ауқымы туралы да мәлімет берді.
«Жалпы, сайлау науқаны кезеңінде 200-ден астам анонимді және деструктивті әлеуметтік желідегі парақшада, сайттар мен басқа да ресурстарда шамамен 15 серия ақпараттық арандату фактісі тіркелді. Олардың ішінде жасанды интеллект технологиялары, манипуляциялық ақпарат, қолдан жасалған құжаттар, Қазақстандық және шетелдік танымал тұлғалар мен мемлекеттік органдар басшыларының бейнесі пайдаланылған дипфейктер де бар».
Мұндай контенттің таралуына қарсы Орталық 44 материал әзірлеп, жариялады.
Олардың қатарында:
– бейнероликтер;
– нұсқаулықтар;
– ақпараттық-танымдық плакаттар;
– теріске шығару материалдары;
– түсіндіру сипатындағы жарияланымдар;
– сайлау науқанына қатысты кең тараған жалған түсініктерді талдайтын материалдар бар.
Күмәнді ақпаратты қалай анықтауға болады?
JAQ.OrtCom анонимді дереккөздерден тараған хабарламаларға, әсіресе мәтін эмоцияға немесе арандатуға құрылған жағдайда, сыни тұрғыдан қарауға шақырады.
Бір ақпараттың ондаған арна мен парақшада қатар жариялануы оның шынайылығын өздігінен дәлелдей алмайды.
Ақпаратты әрі қарай таратпас бұрын оның бастапқы дереккөзін тексеріп, мәліметтерді ресми ақпаратпен және кәсіби бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарияланымдармен салыстыру ұсынылады.
Бейне, фотосурет және аудиожазбаларға ерекше назар аудару қажет. Өйткені қазіргі жасанды интеллект құралдары шынайы көрінетін жалған материалдар жасауға мүмкіндік береді.
Бұл не үшін маңызды?
Генеративті жасанды интеллекттің дамуы ірі қоғамдық-саяси оқиғалар кезінде ақпараттың шынайылығын тексеруді қиындатып отыр. Пайдаланушы жалған мәтінмен немесе қолдан жасалған құжатпен ғана емес, шын мәнінде айтылмаған сөздері жазылған адамның шынайы дауысына ұқсас аудиожазбамен немесе қолдан жасалған бейнематериалмен де бетпе-бет келуі мүмкін.
Сайлау кезеңінде мұндай материалдардың таралу жылдамдығы ерекше маңызға ие болады. Бір хабарламаның әртүрлі аккаунттар арқылы қайта-қайта жариялануы, егер олардың барлығы тексерілмеген бір дереккөзге сүйенсе, оның шынайылығын арттырмайды.
Сондықтан ақпаратты қорғаудың негізгі тетігі оны әрі қарай таратпас бұрын қайдан шыққанын және қаншалықты сенімді екенін тексеру болып қала береді.
Елена Ковальчук
Дереккөз – DKNews.kz
