Қытай қоғамы соңғы жылдары әлеуметтік желілердегі әсіре байлық пен даңғаза өмір салтын насихаттайтын мәдениеттен біртіндеп бас тартып келеді. Әлемдік интернет кеңістігінде жеңіл жолмен тез байып, сән-салтанатқа кенелу идеясы кең таралып жатқан тұста, Қытай билігі мүлде басқа қоғамдық ұстанымды алға шығаруды қолға алды. Елде қарапайым өмір салты, тәртіп, адал еңбек, білім мен өндіріс құндылықтары мемлекеттік деңгейде насихатталып жатыр.
Соңғы жылдары Қытайдың цифрлық платформаларында байлықты ашық көрсетуге негізделген контентке шектеу күшейді. Қымбат көліктер, брендтік бұйымдар, зәулім үйлер мен шектен тыс сән-салтанатты өмірді тұрақты түрде жариялап келген танымал блогерлердің парақшалары әлеуметтік желілерден жаппай жоғала бастады.
Бұған дейін миллиондаған оқырман жинаған кейбір инфлюенсерлердің парақшалары ешқандай түсіндірмесіз өшірілген. Олардың қатарында қоғамда «қытайлық Ким Кардашьян» атанып кеткен Wang Hongquanxing те бар. Төрт миллионнан астам аудиториясы болған блогердің парақшасы бір күннің ішінде қолжетімсіз болып қалған.
Қытайдың ірі платформаларының бірі Douyin бір аптаның ішінде мыңдаған материалды өшіріп, төрт мыңнан астам сән-салтанатты өмір салтын насихаттайтын аккаунтты бұғаттағаны хабарланды. Xiaohongshu платформасы да жүздеген парақшаны жойған.
Бұл шаралар Қытай билігінің «байлыққа табыну идеологиясына қарсы күрес» ұстанымымен тікелей байланысты. Мемлекет қоғамдық құрметтің өлшемі тұтынушылық пен көзбояушылық емес, қоғамға нақты пайда әкелетін еңбек болуы тиіс деген идеяны алға тартып отыр.
Сарапшылардың пікірінше, мұндай саясаттың астарында әлеуметтік тұрақтылық мәселесі жатыр. Соңғы жылдары Қытайда жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі өсіп, тұрғын үй бағасы қымбаттап, қоғамдағы бәсеке күшейген. Осындай жағдайда халықтың едәуір бөлігі әлеуметтік желілердегі шектен тыс байлық көрсетілімін ынталандыратын құбылыс емес, керісінше әлеуметтік теңсіздіктің символы ретінде қабылдай бастаған.
Сонымен қатар Қытай билігі интернет кеңістігіндегі ақпарат сапасына қойылатын талаптарды да күшейтті. Енді медицина, құқық, қаржы, білім беру секілді маңызды салаларда пікір білдіретін блогерлер өздерінің кәсіби біліктілігін ресми құжаттар арқылы растауға міндетті. Дипломы, лицензиясы немесе кәсіби сертификаты жоқ авторлардың материалы өшіріліп, аккаунты бұғатталуы мүмкін. Douyin, Weibo және Bilibili платформалары авторлардың кәсіби мәртебесін тексеруге міндеттелген.
Яғни енді кез келген адам әлеуметтік желіде психологиялық көмек, инвестиция, заң немесе бала тәрбиесі мәселелері жөнінде өзін маман ретінде таныстырып, еш дәлелсіз кеңес бере алмайды. Бұл талап жалған ақпараттың таралуын шектеуге және аудитория алдындағы жауапкершілікті күшейтуге бағытталған.
Батыс медиакеңістігінде әлі де «ерте жаста қаржылық тәуелсіздікке жету», «оңай табыс табу», «еш қиындықсыз сәнді өмір сүру» идеясы кеңінен таралып жатқанда, Қытай қоғамға мүлде басқа модель ұсынуда. Онда қарапайымдылық, еңбекқорлық, инженерлік ойлау, білім, өндіріс пен мемлекетке қызмет ету ұғымдары алдыңғы қатарға шығарылған.
Бұл үрдіс Қытайдың қоғамдық сананы қайта қалыптастыруға бағытталған ұзақмерзімді идеологиялық саясатының бір бөлігі ретінде бағаланып отыр. Өйткені әлеуметтік желілер бүгінде тек ақпарат тарату құралы ғана емес, жас ұрпақтың дүниетанымы мен құндылықтар жүйесін қалыптастыратын негізгі ықпал тетіктерінің біріне айналды.
Осы тұрғыдан алғанда, Қытай қазіргі кезеңде қоғамдық құрметтің өлшемін өзгертуді көздейтіндей әсер қалдырады. Яғни қоғам тұтынуды емес, өндіруді; көзге түсуді емес, нақты еңбек пен пайдалы қызметті жоғары бағалауы керек деген ұстанымды бекітуге ұмтылып отыр.
Бұл құбылыс жай ғана блогерлерді бұғаттау науқаны емес. Бұл — цифрлық дәуірдегі қоғамдық құндылықтар мен әлеуметтік идеологияның жаңа бағытын айқындауға талпыныс.
Қосымша материалдар мен сараптамалық мақалаларды MobiLaser Telegram арнасынан оқуға болады.
